Ondersteuning voor medeoverheden

Op deze pagina vind je informatie voor medeoverheden in het landelijk gebied. Het gaat om informatie over de regelingen voor agrarisch ondernemers die kunnen kiezen voor een stoppers- of verplaatsingsregeling of die hun bedrijfsvoering aanpassen om toekomstbestendig te worden. Denk hierbij aan extensiveren, omschakelen en innoveren. Dergelijke veranderingen hebben impact op het landelijk gebied en de opgaven die daar liggen. Medeoverheden hebben vanuit de omgevingswet een belangrijke rol bij de inrichting van het landelijk gebied. Deze pagina bevat informatie, hulpmiddelen en best practices die medeoverheden kan ondersteunen bij hun rol bij de regelingen, en de bijbehorende erftransformaties.

6 juli 2025 heeft het webinar toelichting op de Kamerbrief: Weer ruimte voor landbouw, natuur en bouw plaatsgevonden. Deze kamerbrief met een pakket aan maatregelen heeft als doel Nederland van het stikstofslot te halen.

Met dit webinar willen we inzicht geven in de achtergronden, de keuzes en uitvoeringsaspecten van het beleid. Binnen het webinar wordt er ingezoomd op de zoneringsaanpak en volgt er een tafelgesprek met een aantal experts. Bekijk hier het volledige webinar terug.

Bekijk de presentatie

Webinar Kamerbrief: Weer ruimte voor landbouw, natuur en bouw

00:00

Download video

Download in MP4 formaat MP4 | 3,52 GB
Download in WEBM formaat WEBM | 182,68 MB
Download in MP4 formaat MP4 | 192,96 MB

Uitgeschreven tekst

1 00:00:03:04 00:00:07:02
Goedemorgen allemaal.
Welkom bij dit webinar over de Kamerbrief:

2 00:00:07:05 00:00:09:23
Weer ruimte voor boer, natuur en bouw...

3 00:00:10:01 00:00:14:10
die het kabinet op 26 juli jongstleden
naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

4 00:00:14:13 00:00:16:10
Mijn naam is Jean-Pierre Schuurmans.

5 00:00:16:13 00:00:20:03
Ik ben de host van dit webinar
en ik zal jullie door het programma leiden.

6 00:00:21:03 00:00:23:03
Waarom organiseren we dit webinar?

7 00:00:23:06 00:00:27:19
Deze Kamerbrief
met een pakket aan maatregelen...

8 00:00:27:22 00:00:30:14
heeft als doel
Nederland van het stikstofslot te halen.

9 00:00:30:17 00:00:33:03
Maar dit raakt aan de belangen
van veel partijen.

10 00:00:33:06 00:00:36:21
Van overheden tot agrariërs
en maatschappelijke organisaties.

11 00:00:36:24 00:00:40:24
Met dit webinar willen we jullie
als medeoverheden inzicht geven...

12 00:00:41:02 00:00:45:16
in de achtergronden, de keuzes
en uitvoeringsaspecten van het beleid.

13 00:00:45:19 00:00:50:07
Zo kunnen jullie goed geïnformeerd vragen
vanuit de eigen achterban beantwoorden.

14 00:00:50:10 00:00:52:24
We combineren zodoende
informatieverstrekking...

15 00:00:53:02 00:00:55:14
met zeker ook ruimte voor jullie vragen.

16 00:00:56:14 00:00:59:05
Het spoorboekje
voor het webinar is als volgt:

17 00:00:59:08 00:01:02:09
we starten straks met een presentatie
van Willem Verhagen.

18 00:01:02:12 00:01:05:03
Hij is coördinator gebiedsgericht beleid...

19 00:01:05:06 00:01:08:24
en hij zal specifiek inzoomen
op de zoneringsaanpak.

20 00:01:09:02 00:01:12:09
Ook zal hij toelichten hoe dit
in de regio's vorm moet krijgen...

21 00:01:12:12 00:01:14:21
en wat de verwachtingen zijn
voor de uitvoering.

22 00:01:15:21 00:01:19:16
Na zijn presentatie volgt er
een tafelgesprek met een aantal experts.

23 00:01:19:19 00:01:22:01
Ik zal hen straks ook introduceren.

24 00:01:23:01 00:01:26:10
Daar zullen we ingaan op de meest
prangende vragen vanuit jullie.

25 00:01:26:13 00:01:30:07
We hebben in de kamer hiernaast een team
van inhoudelijke moderatoren paraat...

26 00:01:30:10 00:01:33:00
die jullie vragen in de Q&A beantwoorden...

27 00:01:33:03 00:01:36:02
of doorzetten naar mij
om voor te leggen aan het panel.

28 00:01:36:05 00:01:38:14
Daar staat de laptop voor.
Ik krijg alles binnen.

29 00:01:38:17 00:01:42:23
Het kan natuurlijk voorkomen dat je vraag
niet aan bod komt in deze uitzending.

30 00:01:43:01 00:01:44:23
Daar hebben we ook een oplossing voor.

31 00:01:45:01 00:01:49:00
We verzamelen alle vragen
en zullen deze in een Q&A-format...

32 00:01:49:03 00:01:51:20
op de Werkplaats voor landbouw en natuur
plaatsen.

33 00:01:52:20 00:01:55:22
Daar zal ook het webinar dat we opnemen
worden gedeeld.

34 00:01:56:00 00:02:00:01
Dit zal waarschijnlijk ergens
in de loop van volgende week zijn.

35 00:02:01:02 00:02:07:02
Voor specifieke vragen, echt gericht
op je gebied, je regio of een casuïstiek...

36 00:02:07:05 00:02:09:13
weet dat we na de zomer regiosessies...

37 00:02:09:16 00:02:13:12
voor provincie, gemeenten en waterschappen
gezamenlijk organiseren.

38 00:02:14:12 00:02:16:20
Nog een kleine reminder
om je bewust van te zijn.

39 00:02:16:23 00:02:20:03
De moderatoren en de mensen aan tafel
zullen geen uitspraken doen...

40 00:02:20:06 00:02:22:18
over specifieke gebieden of casussen.

41 00:02:22:21 00:02:25:20
Voor die vragen,
de regiosessies na de zomer.

42 00:02:26:21 00:02:30:11
Voordat we inhoudelijk van start gaan,
ben ik toch wel enigszins benieuwd...

43 00:02:30:14 00:02:33:10
vanuit welke medeoverheden
iedereen aanwezig is.

44 00:02:33:13 00:02:36:19
Als het goed is,
komt er nu een pollmodule op je scherm...

45 00:02:36:22 00:02:40:12
waarbij je kunt aangeven
of je bij een provincie, gemeente...

46 00:02:40:15 00:02:43:06
waterschap of Rijksoverheid werkzaam bent.

47 00:02:43:09 00:02:45:14
We hebben ook
één mogelijkheid nog anders...

48 00:02:45:17 00:02:47:22
maar dan moet ik
met de organisatie overleggen...

49 00:02:48:00 00:02:50:10
want het is specifiek
voor de medeoverheden.

50 00:02:52:14 00:02:56:11
Deze informatie helpt ons ook
om dit webinar, de inhoud daarvan...

51 00:02:56:14 00:02:58:17
nog beter af te stemmen
op jullie behoeften.

52 00:02:58:20 00:03:03:24
Dus ook de vragen die we krijgen
te koppelen aan de antwoorden die er zijn.

53 00:03:04:02 00:03:07:10
Het stroomt al binnen. Veel provincie,
maar gemeenten ook zeker wel...

54 00:03:07:13 00:03:09:13
dus dat is heel goed om te zien.

55 00:03:09:16 00:03:14:05
Er komen ook steeds meer waterschappen bij,
dus dat is prettig.

56 00:03:18:06 00:03:22:13
Volgens mij is dat zo'n beetje de verdeling,
ook voor de collega's in de kamer hiernaast.

57 00:03:23:13 00:03:27:18
Veel provincie en gemeente
en her en der ook Rijksoverheid.

58 00:03:27:21 00:03:32:17
Want het is een interdepartementale
uitdaging waar we aan werken.

59 00:03:33:17 00:03:36:16
Goed, nog een aantal belangrijke
praktische zaken...

60 00:03:36:19 00:03:39:10
voordat ik het woord aan Willem geef,
is vragen stellen.

61 00:03:39:13 00:03:41:05
Benut daar de Q&A...

62 00:03:41:08 00:03:45:12
of indien het Nederlands is, de Vraag
en Antwoord-module voor op je device.

63 00:03:45:15 00:03:49:20
En we proberen zoveel mogelijk
alle vragen live te beantwoorden.

64 00:03:49:23 00:03:52:03
Weet dat dit webinar dus opgenomen wordt.

65 00:03:52:06 00:03:56:01
We laten het ondertitelen en na afloop
zullen we het delen met jullie.

66 00:03:57:01 00:04:02:04
En de presentatie die gegeven wordt,
zullen we ook t.z.t. delen...

67 00:04:02:07 00:04:04:17
op de Werkplaats voor landbouw en natuur.

68 00:04:05:17 00:04:07:09
Ik heb het volgens mij al gezegd...

69 00:04:07:12 00:04:10:09
maar dit is een webinar
bedoeld voor de medeoverheden.

70 00:04:10:12 00:04:15:17
We snappen dat er ook bij maatschappelijke
partners allerlei vragen heersen.

71 00:04:15:20 00:04:19:02
Daarvoor organiseren we in een later stadium
een vergelijkbare sessie.

72 00:04:19:05 00:04:22:05
Houd hiervoor de gebruikelijke
communicatiekanalen in de gaten.

73 00:04:22:08 00:04:26:16
Nu is het tijd voor het deel van het webinar
waar jullie allemaal voor zijn ingeschakeld.

74 00:04:26:19 00:04:30:14
De presentatie over hoe zonering
vorm moet krijgen in de regio's.

75 00:04:30:17 00:04:32:18
Willem, zet hem op.

76 00:04:32:21 00:04:35:18
De komende 20 minuten geef ik
een inhoudelijke toelichting...

77 00:04:35:21 00:04:36:24
op de zoneringsaanpak.

78 00:04:37:02 00:04:40:12
Ik ga in op de belangrijkste keuzes
en afwegingen die zijn gemaakt.

79 00:04:40:15 00:04:45:02
En ik geef een doorkijk naar het proces
voor de komende maanden en jaren.

80 00:04:45:05 00:04:49:10
Centraal daarbij staan keuzes over
het waartoe van de zoneringsaanpak.

81 00:04:49:13 00:04:51:01
Wat is het doel?

82 00:04:51:04 00:04:56:12
Het waar: in welke gebieden gaan we zoneren
en wat zijn de breedtes van de zones?

83 00:04:56:15 00:04:59:22
Het wat: op welke manier
sturen we in deze gebieden...

84 00:05:00:00 00:05:01:21
en wat zijn de regels die gaan gelden?

85 00:05:01:24 00:05:05:11
En het hoe: hoe maken we het mogelijk
voor agrariërs en gebieden...

86 00:05:05:14 00:05:08:24
om die beweging naar die normen te maken?

87 00:05:09:24 00:05:14:11
Het kabinet heeft een samenhangende aanpak
gepresenteerd, gericht op systeemherstel...

88 00:05:14:14 00:05:18:01
waardoor vergunningverlening
weer mogelijk wordt in Nederland.

89 00:05:19:01 00:05:23:08
Dat systeemherstel is een combinatie van
generieke en gebiedsgerichte maatregelen.

90 00:05:23:11 00:05:27:09
Daarbij is het wel belangrijk dat zonder
maatregelen rondom Natura 2000-gebieden...

91 00:05:27:12 00:05:32:00
achteruitgang niet gestopt kan worden
en vergunningverlening niet mogelijk zal zijn.

92 00:05:33:03 00:05:36:05
Daarbij hebben eerdere adviezen
zich ook gericht...

93 00:05:36:08 00:05:39:20
op het belang van een integrale aanpak
van meerdere drukfactoren.

94 00:05:39:23 00:05:41:19
Stikstof is daarbij belangrijk...

95 00:05:41:22 00:05:46:12
maar ook een aanpak op hydrologie,
waterkwaliteit en andere drukfactoren.

96 00:05:48:12 00:05:53:08
Voor de zoneringsaanpak hebben we gewerkt
vanuit een aantal uitgangspunten.

97 00:05:54:08 00:05:59:04
Allereerst is het belangrijk dat zonering
agrarisch grondgebruik en activiteiten...

98 00:05:59:07 00:06:02:10
in balans brengt met de instandhouding
van het Natura 2000-gebied.

99 00:06:02:13 00:06:05:16
Dat is eigenlijk het hoofd
en het ecologische doel van de aanpak.

100 00:06:05:19 00:06:07:23
Tegelijkertijd heeft het kabinet
aangegeven...

101 00:06:08:01 00:06:10:05
dat het belangrijk vindt
dat er in de zones...

102 00:06:10:08 00:06:13:10
een volwaardige, extensieve vorm
van landbouw mogelijk blijft.

103 00:06:13:13 00:06:15:05
Dat zijn ingrijpende maatregelen...

104 00:06:15:08 00:06:18:23
en het zal niet betekenen dat er
voor ieder bedrijf toekomst is in de zone.

105 00:06:19:01 00:06:22:08
Het zal ook niet betekenen
dat er op elke locatie in de zone...

106 00:06:22:11 00:06:23:22
toekomst is voor de landbouw.

107 00:06:24:00 00:06:26:15
Maar tegelijkertijd
blijft agrarisch grondgebruik...

108 00:06:26:18 00:06:31:16
wel een belangrijke functie
in alle zones rond Natura 2000-gebieden.

109 00:06:31:19 00:06:33:18
Ook moet er een balans gevonden worden...

110 00:06:33:21 00:06:38:13
tussen aan de ene kant regie vanuit
de Rijksoverheid en de ruimte voor gebieden.

111 00:06:38:16 00:06:42:06
Met deze zoneringsaanpak
pakt het Rijk de regie...

112 00:06:42:09 00:06:45:22
en geven we ook aan welke ruimte er is
binnen de gestelde kaders...

113 00:06:46:00 00:06:50:10
aan provincies en medeoverheden
voor afwegingsruimte...

114 00:06:50:13 00:06:53:11
en het toepasbaar maken
van de aanpak per gebied.

115 00:06:54:11 00:06:57:16
Ook biedt het kabinet ruimte
voor gebiedseigen oplossingen...

116 00:06:57:19 00:07:00:20
via omwisselbesluiten,
waarbij vanuit het gebied...

117 00:07:00:23 00:07:03:24
met hetzelfde doel
en dezelfde juridische borging...

118 00:07:04:02 00:07:07:06
systeemherstel gerealiseerd kan worden.

119 00:07:08:22 00:07:11:00
Voor een aantal
van de inhoudelijke keuzes...

120 00:07:11:03 00:07:14:05
gaan we eerst in op het waar
van de zoneringsaanpak.

121 00:07:14:08 00:07:18:10
Daarbij heeft het kabinet
drie beleidsvoornemens gecommuniceerd.

122 00:07:18:13 00:07:21:20
Allereerst een beleidsvoornemen
dat zonering gaat gelden...

123 00:07:21:23 00:07:26:05
rond 100 van de 120 stikstofgevoelige
Natura 2000-gebieden.

124 00:07:26:08 00:07:32:04
Er is voor gekozen om nu voor alle 120
stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden...

125 00:07:32:07 00:07:34:10
dit beleidsvoornemen te communiceren...

126 00:07:34:13 00:07:39:06
en in het proces van de komende maanden
dit beleidsvoornemen verder aan te scherpen.

127 00:07:39:09 00:07:42:14
Daarbij is de gedachte
dat het eenvoudiger en prettiger is...

128 00:07:42:17 00:07:46:02
ook in de communicatie, om aan te geven
welke gebieden er afvallen.

129 00:07:46:05 00:07:48:20
Omdat we nu al een scherpere selectie
hadden gemaakt...

130 00:07:48:23 00:07:53:06
en hadden moeten aangeven dat er op termijn
gebieden bij zouden komen voor zonering.

131 00:07:53:09 00:07:58:22
Die selectie voor de komende maanden, die we
samen gaan vormgeven met medeoverheden...

132 00:07:59:00 00:08:02:18
daarbij zal gekeken worden naar,
op basis van het generieke pakket:

133 00:08:02:21 00:08:05:10
voor welke gebieden
is de natuur al in goede staat...

134 00:08:05:13 00:08:10:07
en welke agrarische activiteiten zijn er
in de omgeving van het Natura 2000-gebied?

135 00:08:10:10 00:08:13:16
En in hoeverre hebben die
een relatie met de drukfactoren?

136 00:08:13:19 00:08:16:21
Een tweede beleidsvoornemen
gaat over de breedte van de zones...

137 00:08:16:24 00:08:21:03
waarbij we voor circa 85 gebieden uitgaan
van een zone van 500 meter...

138 00:08:21:06 00:08:24:24
en voor circa 15 gebieden
een zone van 1000 meter voor ons zien.

139 00:08:25:02 00:08:29:02
Daarbij is er in de doorvertaling
naar de gebieden ruimte voor provincies...

140 00:08:29:05 00:08:33:13
om op detailniveau de zones in te vullen
langs kavel- en landschapsstructuren.

141 00:08:33:16 00:08:36:16
Het gaat dus niet om een passer
rond een Natura 2000-gebied...

142 00:08:36:19 00:08:40:24
maar is daar ruimte voor maatwerk
om het passend te maken bij het eigen gebied?

143 00:08:41:02 00:08:45:14
Beleidsvoornemen 3
kijkt ook naar het hydrologisch systeem...

144 00:08:45:17 00:08:49:09
waarbij het mogelijk is om aanvullend
op de zones van 500 en 1000 meter...

145 00:08:49:12 00:08:52:18
een uitbreiding van het werkingsgebied
te hebben voor maatregelen voor hydrologie...

146 00:08:52:21 00:08:55:18
en waterkwaliteit,
passend bij het hydrologisch systeem.

147 00:08:55:21 00:08:58:09
En dit is dus ook echt verschillend
per gebied.

148 00:08:58:12 00:09:02:17
Dus de precieze zone zal uiteindelijk
van gebied tot gebied verschillen.

149 00:09:02:20 00:09:05:20
En daarbij is er dus ook ruimte
voor provincies...

150 00:09:05:23 00:09:08:14
om die uitbreiding
van het werkingsgebied in te vullen.

151 00:09:10:22 00:09:13:02
Het wat,
oftewel de maatregelen in de zone...

152 00:09:13:05 00:09:17:16
die bestaan eigenlijk
uit twee hoofdonderdelen.

153 00:09:17:19 00:09:21:16
Allereerst gaat het om een set aan normen
en regels voor agrarische ondernemers...

154 00:09:21:19 00:09:25:04
aanvullend op het generieke pakket,
die sturen op systeemherstel.

155 00:09:26:04 00:09:30:22
Echter, niet alle drukfactoren
hebben een directe relatie...

156 00:09:31:00 00:09:33:11
en verantwoordelijkheid
bij agrarische ondernemers.

157 00:09:33:14 00:09:37:06
Ook wordt er gestuurd op systeemherstel-
maatregelen voor water en natuur...

158 00:09:37:09 00:09:39:20
waarbij medeoverheden meer aan zet zijn.

159 00:09:39:23 00:09:43:17
Als we kijken naar het pakket van normen
en regels van agrarische ondernemers...

160 00:09:43:20 00:09:45:20
dan richten we ons vooralsnog op regels...

161 00:09:45:23 00:09:48:17
voor grondgebonden veehouderijen
en plantaardige teelten.

162 00:09:48:20 00:09:50:09
Voor intensieve veehouderijen...

163 00:09:50:12 00:09:53:20
worden de bedrijfsspecifieke emissienormen
nog verder uitgewerkt.

164 00:09:53:23 00:09:57:21
En afhankelijk van die uitwerking
wordt er op dat moment ook gekeken...

165 00:09:57:24 00:10:01:02
in hoeverre er nog
een aanvullende inspanning nodig is.

166 00:10:01:05 00:10:03:07
De regels voor de agrarische ondernemers...

167 00:10:03:10 00:10:05:15
richten zich op extensivering
van grondgebruik.

168 00:10:05:18 00:10:07:20
Denk daarbij aan een verlaagde GVE-norm...

169 00:10:07:23 00:10:11:20
of verlaagde mestplaatsingsruimte
en inzet op bredere drukfactoren...

170 00:10:11:23 00:10:14:20
bijvoorbeeld op kunstmest
of gewasbeschermingsmiddelen...

171 00:10:14:23 00:10:17:00
en een inzet op ongewenste activiteiten.

172 00:10:17:03 00:10:21:13
Denk aan de risico's van veranderend
grondgebruik voor systeemherstel...

173 00:10:21:16 00:10:26:08
en de mogelijkheden voor uitbreiding
en nieuwe vestiging in de zone.

174 00:10:26:11 00:10:29:16
Voor het ontwerpen van de regels
gaan we die de komende maanden...

175 00:10:29:19 00:10:34:11
in afstemming met maatschappelijke partijen
en provincies stapsgewijs verder uitwerken.

176 00:10:34:14 00:10:40:20
Daarbij richten we ons
op het uitvoerbaar maken van die regels...

177 00:10:40:23 00:10:44:02
en kijken naar hoe het inpasbaar is
voor de verschillende gebieden...

178 00:10:44:05 00:10:49:00
en ontwerpen we de regels met oog
voor reeds extensieve bedrijven...

179 00:10:49:03 00:10:53:07
zodat het inpasbaar is
in een extensieve bedrijfsvoering.

180 00:10:53:10 00:10:56:17
Systeemherstelmaatregelen
voor water en natuur...

181 00:10:56:20 00:10:59:09
richt zich onder meer
op hydrologie en waterkwaliteit.

182 00:10:59:12 00:11:04:04
Denk bijvoorbeeld aan natuurvriendelijke
oevers of het hermeanderen van een beek.

183 00:11:04:07 00:11:07:17
Ook richt het zich op natuur...

184 00:11:07:20 00:11:10:03
zoals het creëren
van ecologische verbindingen...

185 00:11:10:06 00:11:12:12
en het uitbreiden van leefgebied in zones.

186 00:11:12:15 00:11:16:05
Daarbij zijn primair provincies aan zet
in samenwerking met waterschappen...

187 00:11:16:08 00:11:19:00
voor de gebiedsspecifieke invulling
van deze maatregelen.

188 00:11:19:03 00:11:22:11
Het Rijk stuurt er dus wel op
dat deze maatregelen genomen worden...

189 00:11:22:14 00:11:26:18
maar het is aan provincies om te bepalen
welke maatregelen er per gebied nodig zijn.

190 00:11:30:05 00:11:34:24
De instructieregels van het Rijk
vormen de basis voor de zoneringsaanpak.

191 00:11:35:02 00:11:40:20
Tegelijkertijd zijn er in veel gebieden
de afgelopen periode al stappen gezet...

192 00:11:40:23 00:11:44:22
en zijn veel gebieden ver in de ontwikkeling
van een eigen aanpak.

193 00:11:45:00 00:11:48:20
Het kabinet heeft hier oog voor
en wil tot 1 januari 2028...

194 00:11:48:23 00:11:52:00
ruimte bieden aan gebieden
om met een eigen oplossing te komen...

195 00:11:52:03 00:11:55:08
om drukfactoren weg te nemen
door middel van een omwisselbesluit.

196 00:11:55:11 00:12:00:03
Belangrijk is dat deze omwisselbesluiten
leiden tot eenzelfde integraal doelbereik...

197 00:12:00:06 00:12:06:08
eenzelfde niveau van juridische borging
en passen binnen de financiële kaders.

198 00:12:06:11 00:12:10:11
Dit is iets wat we nog verder te concretiseren
hebben in de komende maanden.

199 00:12:10:14 00:12:14:11
Belangrijk is dat de instructieregels
daarvoor eigenlijk de basis vormen...

200 00:12:14:14 00:12:18:08
omdat ze ook richting geven aan welk
doelbereik gerealiseerd moet worden...

201 00:12:18:11 00:12:23:06
wat de juridische borging is en de precieze
invulling van die financiële kaders.

202 00:12:23:09 00:12:25:06
Het loopt dus gelijk met elkaar op...

203 00:12:25:09 00:12:29:08
en zowel op inhoud als proces gaan we
dit de komende maanden verder uitwerken.

204 00:12:33:11 00:12:38:04
In de zones vragen we een grote beweging
van ondernemers en van gebieden.

205 00:12:38:07 00:12:45:04
Dit is deels verplicht. Men moet voldoen
aan de regels en de normen.

206 00:12:45:07 00:12:48:11
En ook is er ruimte voor
een aanvullende vrijwillige extensivering.

207 00:12:48:14 00:12:51:08
Bijvoorbeeld door combinaties
met agrarisch natuurbeheer...

208 00:12:51:11 00:12:55:18
of een verdergaande vrijwillige extensivering
naar natuurinclusieve landbouw.

209 00:12:55:21 00:13:01:16
Dat vereist een stevige ondersteuning
bovenop en naast het generieke pakket.

210 00:13:01:19 00:13:05:00
Belangrijk hierbij zijn grondinstrumenten,
transitievergoedingen...

211 00:13:05:03 00:13:07:12
en omschakelsubsidies
naar biologische landbouw...

212 00:13:07:15 00:13:11:11
extensiveringsregelingen, een langjarige
inzet op agrarisch natuurbeheer...

213 00:13:11:14 00:13:14:03
en ook procesbegeleiding
voor gebiedsprocessen...

214 00:13:14:06 00:13:16:12
en bijvoorbeeld door middel
van zaakbegeleiders.

215 00:13:16:15 00:13:19:08
Het faciliterend pakket
wordt ontwikkeld in samenhang...

216 00:13:19:11 00:13:23:06
met de Rijksinstructieregels,
zodat de ondersteuning gelijk oploopt...

217 00:13:23:09 00:13:25:20
met de normen en regels die gesteld worden.

218 00:13:25:23 00:13:29:17
Er ligt de komende maanden en jaren
een grote verantwoordelijkheid...

219 00:13:29:20 00:13:33:17
en een gezamenlijke verantwoordelijkheid
om de grondmobiliteit op gang te brengen.

220 00:13:33:20 00:13:36:01
Ook zal het zeker
ten aanzien van extensivering...

221 00:13:36:04 00:13:39:18
belangrijk zijn om het beschikbare
instrumentarium op te schalen...

222 00:13:39:21 00:13:42:17
en waar nodig ook nieuw instrumentarium
te ontwikkelen.

223 00:13:42:20 00:13:45:11
Daarbij moet ook gekeken worden
hoe we kunnen zorgen...

224 00:13:45:14 00:13:48:10
dat de verschillende instrumenten
goed op elkaar aansluiten.

225 00:13:48:13 00:13:51:01
Zowel vanuit het Rijk als vanuit provincies.

226 00:13:52:14 00:13:59:01
Als we kijken naar de planning
voor de komende jaren...

227 00:13:59:04 00:14:03:11
dan zien we het komende halfjaar
met name nog een focus...

228 00:14:03:14 00:14:08:09
op de inhoudelijke en beleidsmatige
doorontwikkeling van de zoneringsaanpak.

229 00:14:08:12 00:14:11:10
Zoals al genoemd gaan we
informatiesessies organiseren.

230 00:14:11:13 00:14:15:14
We gaan de instructieregels testen
door middel van gebiedscasussen...

231 00:14:15:17 00:14:19:19
en de instructieregels zelf moeten ook nog
verder doorontwikkeld worden.

232 00:14:19:22 00:14:22:19
We starten met onderzoeken,
zoals een plan-MER-procedure...

233 00:14:22:22 00:14:24:19
en reflecties van kennisinstellingen...

234 00:14:24:22 00:14:28:12
om het gehele pakket, maar ook
de zoneringsaanpak inhoudelijk te toetsen.

235 00:14:29:18 00:14:32:18
En ten dienste van de omwisselbesluiten...

236 00:14:32:21 00:14:35:08
hebben we ook
een inhoudelijke uitwerking te maken...

237 00:14:35:11 00:14:39:12
wat dan de doelen zijn per gebied
waar een omwisselbesluit aan moet voldoen.

238 00:14:40:12 00:14:43:00
Richting januari 2027...

239 00:14:43:03 00:14:47:08
moet dit leiden tot een geconcretiseerd
beleidsvoornemen voor zonering...

240 00:14:47:11 00:14:50:06
waarna de parlementaire behandeling
zal starten.

241 00:14:50:09 00:14:52:11
Gelijktijdig, en deels loopt dat nu al...

242 00:14:52:14 00:14:55:18
zien we ook voor ons
dat we starten met de uitvoering...

243 00:14:55:21 00:14:59:01
door middel van gebiedsprocessen
en grondmobiliteit.

244 00:15:01:11 00:15:04:08
Tot de zomer van 2027...

245 00:15:05:14 00:15:08:13
kan de zoneringsaanpak dan
in de Kamer besproken worden...

246 00:15:08:16 00:15:10:21
om te komen tot een definitieve aanpak.

247 00:15:10:24 00:15:13:18
Het is belangrijk dat deze aanpak
ook doorvertaald wordt...

248 00:15:13:21 00:15:16:19
richting de provinciale
omgevingsverordening.

249 00:15:16:22 00:15:22:07
Tot januari 2028 is er dan de ruimte
om door middel van een omwisselbesluit...

250 00:15:22:10 00:15:24:08
met gebiedseigen oplossingen te komen.

251 00:15:25:08 00:15:30:01
Daarna zien we voor ons een stapsgewijze
inwerkingtreding van normen en regels...

252 00:15:30:04 00:15:33:23
en steeds grotere focus
op uitvoering en realisatie...

253 00:15:34:01 00:15:36:20
door middel van gebiedsprocessen
en grondmobiliteit.

254 00:15:38:07 00:15:41:19
De zoneringsaanpak heeft gevolgen
voor gebieden en voor agrariërs.

255 00:15:41:22 00:15:44:22
Dat legt een grote verantwoordelijkheid
neer bij alle overheden.

256 00:15:45:00 00:15:49:04
We hebben ieders denkkracht en uitvoerings-
kracht nodig om deze beweging te realiseren.

257 00:15:49:07 00:15:51:17
Met oog voor mens en oog voor natuur.

258 00:15:53:07 00:15:57:16
Willem, dank je wel voor deze presentatie.
Heel fijn, deze toelichting.

259 00:15:57:19 00:16:00:03
De Q&A loopt ondertussen al vol.

260 00:16:00:06 00:16:03:18
Dus heb je een vraag aan Willem
of aan een van de andere panelleden?

261 00:16:03:21 00:16:05:08
Stel hem vooral.

262 00:16:05:11 00:16:09:16
Ik had het al aangekondigd. Ik ga even
de overige panelleden aan jullie voorstellen.

263 00:16:09:19 00:16:12:23
Carlijn van Gulpen.
Welkom, fijn dat je er bent.

264 00:16:13:01 00:16:16:07
Je bent directeur Stikstof en Ruimte
voor Natuur en Landbouw.

265 00:16:16:10 00:16:18:00
We vliegen er meteen in.

266 00:16:18:03 00:16:22:05
Je bent zeer nauw betrokken geweest bij
de totstandkoming van dit maatregelenpakket.

267 00:16:22:08 00:16:25:22
Hoe voelt dat nu voor jou,
zeven jaar na die rechterlijke uitspraak...

268 00:16:26:00 00:16:28:11
dat er een compleet pakket ligt?

269 00:16:28:14 00:16:31:13
Ik ben blij dat het pakket er ligt.

270 00:16:31:16 00:16:34:22
We zijn natuurlijk
al een aantal jaren ook bezig.

271 00:16:35:00 00:16:37:11
Medeoverheden zijn ook al
een aantal jaren bezig...

272 00:16:37:14 00:16:41:05
om de natuur
in een betere staat te brengen.

273 00:16:41:08 00:16:45:11
Maar sinds de uitspraak
van de Raad van State eind vorig jaar...

274 00:16:45:14 00:16:47:18
is de vergunningverlening
heel ingewikkeld geworden.

275 00:16:47:21 00:16:50:07
Daarom is het belangrijk
dat dit pakket er nu ligt...

276 00:16:50:10 00:16:52:22
waarmee we stap voor stap
de natuur kunnen herstellen...

277 00:16:53:00 00:16:55:04
en vergunningverlening
weer mogelijk kunnen maken.

278 00:16:55:07 00:16:58:12
En we moeten dat verbinden,
realisatie en beleid, gezamenlijk.

279 00:16:58:15 00:17:01:14
Dat brengt mij
bij de volgende gast aan deze tafel.

280 00:17:01:17 00:17:05:18
Ward van Es, je bent MT-lid
verbinden, realisatie en beleid.

281 00:17:05:21 00:17:10:02
En dat is precies wat er de komende periode
moet gaan gebeuren natuurlijk.

282 00:17:10:05 00:17:13:02
Hoe zie je dat voor je?
Hoe ga je dat doen met jouw team?

283 00:17:13:05 00:17:14:05
Ja, zeker.

284 00:17:14:08 00:17:17:18
De beleidsvoornemens liggen er nu,
zoals Willem al heeft toegelicht.

285 00:17:17:21 00:17:20:20
En uiteindelijk willen we met elkaar
tot die realisatie komen.

286 00:17:20:23 00:17:23:11
En daarin willen we vooral
heel nauw samenwerken...

287 00:17:23:14 00:17:27:07
met de medeoverheden
en ook andere maatschappelijke partijen.

288 00:17:27:10 00:17:29:24
Hoe gaan we dat doen?
We gaan eerst met elkaar in gesprek.

289 00:17:30:02 00:17:34:13
Je noemde net al de vier regiosessies
die we, als iedereen terug is van vakantie...

290 00:17:34:16 00:17:39:07
gaan organiseren in september, om daar
goed met elkaar in gesprek te gaan...

291 00:17:39:10 00:17:43:02
over de gebieden en de regels.

292 00:17:43:05 00:17:46:16
En we willen daarbij ook met name
met elkaar de verdieping opzoeken.

293 00:17:46:19 00:17:49:02
Onder andere de casussen
die Willem toelichtte...

294 00:17:49:05 00:17:51:21
om daar ook echt te kunnen testen:
hoe werkt dit beleid?

295 00:17:51:24 00:17:54:10
Hoe krijgen we dit beleid
nu werkend in de praktijk?

296 00:17:54:13 00:17:56:18
Dank je. Mooie uitdaging
om mee aan de slag te gaan.

297 00:17:56:21 00:18:00:18
Willem, naar aanleiding van je presentatie
zijn er wat vragen binnengekomen.

298 00:18:00:21 00:18:03:02
Je hebt het over gebieden gehad,
over zonering.

299 00:18:03:05 00:18:07:08
Er is een vraag: hoe zijn die 15 gebieden
met 1000 meter gekozen?

300 00:18:07:11 00:18:11:03
En is het bekend wanneer er
een definitieve vaststelling gaat zijn?

301 00:18:11:06 00:18:13:00
Ja, dat is een terechte vraag.

302 00:18:13:03 00:18:16:08
Ook een vraag waar veel aandacht
voor is geweest in het Kamerdebat.

303 00:18:16:11 00:18:19:06
Want het maakt natuurlijk uit
hoe breed de zones zijn...

304 00:18:19:09 00:18:23:14
qua hoeveel impact het heeft
op agrarische ondernemers.

305 00:18:23:17 00:18:27:13
Voor de uitbreiding van de zone
hebben we specifiek gekeken...

306 00:18:27:16 00:18:29:20
naar de drukfactor stikstof.

307 00:18:29:23 00:18:33:04
En omdat het zowel eigenlijk
een vraag is die...

308 00:18:34:04 00:18:38:04
voor gebieden speelt,
als natuurlijk ook een deken-vraagstuk...

309 00:18:38:07 00:18:42:11
waarbij we ernaar gekeken hebben eigenlijk
op basis van data van het RIVM.

310 00:18:42:14 00:18:44:03
We hebben twee criteria genomen.

311 00:18:44:06 00:18:49:01
We hebben gekeken naar:
wat is de staat van het Natura 2000-gebied?

312 00:18:49:04 00:18:51:22
We hebben gekeken naar
de overschrijding van de KDW...

313 00:18:52:00 00:18:55:17
en we hebben gekeken naar:
hoeveel emissies zijn er in de zone?

314 00:18:55:20 00:18:59:06
Als je een zone uitbreidt,
moeten er wel agrarische activiteiten zijn...

315 00:18:59:09 00:19:02:13
waarop die emissies ook effect hebben.

316 00:19:02:16 00:19:06:01
En daaruit is inderdaad
een selectie gekomen van gebieden...

317 00:19:06:04 00:19:09:15
waar dus zowel de natuur
in slechte staat is...

318 00:19:09:18 00:19:13:09
als dat er veel emissies in de zone zijn.

319 00:19:13:12 00:19:16:08
En op basis daarvan
is de selectie tot stand gekomen.

320 00:19:16:11 00:19:21:23
En dat is een vaststaande selectie
of is het nog een soort van vloeibaar...

321 00:19:22:01 00:19:25:00
dat er nog een keuze in gemaakt
kan worden of gaat worden?

322 00:19:25:03 00:19:29:12
Het zijn beleidsvoornemens,
dus ook de komende periode...

323 00:19:29:15 00:19:33:16
gaan we hierover in gesprek
met provincies en medeoverheden.

324 00:19:34:19 00:19:37:00
Daarbij zien we wel natuurlijk...

325 00:19:37:03 00:19:41:14
dat hier wel een redelijk harde,
feitelijke analyse onder ligt.

326 00:19:41:17 00:19:46:15
En is onze inschatting
dat de criteria niet zozeer veranderen.

327 00:19:47:15 00:19:51:06
Wat daarbij wel belangrijk is,
is dat we bijvoorbeeld...

328 00:19:51:09 00:19:55:07
rond de Veluwe en de Aanpak Veluwe
ook de mogelijkheid bieden...

329 00:19:55:10 00:19:59:11
voor omwisselbesluiten
en gebiedseigen oplossingen.

330 00:19:59:14 00:20:02:15
Rond de Veluwe ligt de Aanpak Veluwe.

331 00:20:02:18 00:20:05:19
Daarbij gaat men eigenlijk
voor een breder gebied...

332 00:20:05:22 00:20:07:22
al verder stikstof reduceren...

333 00:20:08:00 00:20:13:08
en daarom is daar gekozen
voor een 500 meter-zone.

334 00:20:13:11 00:20:16:24
Omdat er dus ook in het bredere gebied
die beweging al gemaakt wordt.

335 00:20:17:02 00:20:20:00
En die mogelijkheid zal er ook zijn
voor andere provincies.

336 00:20:20:03 00:20:24:10
Ja, en bijvoorbeeld in die regiosessies
kan je daarover met elkaar in gesprek.

337 00:20:24:13 00:20:25:21
Ja.
-Dank je wel.

338 00:20:25:24 00:20:29:09
Carlijn, er is een vraag binnen.
Je hebt in een interview recent gezegd:

339 00:20:29:12 00:20:32:15
ook heel belangrijk,
interdepartementale samenwerking.

340 00:20:32:18 00:20:38:04
Een vraag vanuit de chat is: hoe gaan we om
met industrie en mobiliteit in de zone?

341 00:20:38:07 00:20:43:08
Iedereen moet meedoen.
Dus dat is de basis van deze brief.

342 00:20:43:11 00:20:45:16
Er ligt een opgave
voor de agrarische sector...

343 00:20:45:19 00:20:48:03
maar zeker ook
voor industrie en mobiliteit.

344 00:20:48:06 00:20:54:14
Dus die hebben in het pakket
ook een reductieopgave gekregen van:

345 00:20:54:17 00:20:58:10
de industrie, mobiliteit moeten hun emissies
reduceren met 50 procent...

346 00:20:58:13 00:21:02:22
in 2035 ten opzichte van 2019.

347 00:21:03:00 00:21:08:00
Nu kan je je voorstellen
dat er ook in die zones...

348 00:21:08:03 00:21:12:03
knelpunten zijn die worden veroorzaakt
door inderdaad industrie en mobiliteit.

349 00:21:12:06 00:21:16:16
Vanuit het ministerie
van Economische Zaken...

350 00:21:16:19 00:21:19:04
komt er een speciale regeling...

351 00:21:19:07 00:21:22:19
voor bedrijven
die heel veel emissies hebben in die zones.

352 00:21:22:22 00:21:26:02
Dus die kunnen met de subsidieregeling
hun emissies reduceren.

353 00:21:26:05 00:21:27:21
Maar het kan ook zijn dat je zegt:

354 00:21:27:24 00:21:30:07
je parkeerplaats
ligt op een hele onhandige plek.

355 00:21:30:10 00:21:36:12
Dat veroorzaakt eigenlijk
heel veel depositie vanuit de mobiliteit.

356 00:21:36:15 00:21:40:13
En dat we ook gaan kijken of we bijvoorbeeld
zo'n parkeerplaats kunnen verplaatsen.

357 00:21:40:16 00:21:42:11
Samen met provincie en gemeente...

358 00:21:42:14 00:21:45:19
want in die omgevingsvergunning
moet ook weer iets aangepast worden.

359 00:21:45:22 00:21:48:22
Ja, gaat dat ook nog spannend worden?

360 00:21:49:00 00:21:52:14
Want er komen natuurlijk in maart
Provinciale Statenverkiezingen aan.

361 00:21:52:17 00:21:57:20
Die zijn ook gepland in die periode.
Hoe zie jij dat voor je?

362 00:21:57:23 00:22:01:16
We hebben natuurlijk echt wel
met elkaar wat te doen.

363 00:22:01:19 00:22:04:12
Dus dat geldt voor het komende half jaar...

364 00:22:04:15 00:22:07:17
en zeker ook in aanloop
naar de Provinciale Statenverkiezingen...

365 00:22:07:20 00:22:12:02
dat we heel goed met elkaar moeten
gaan kijken hoe we dit samen oppakken.

366 00:22:12:05 00:22:14:04
Nog één vraag en dan ga ik naar Ward:

367 00:22:14:07 00:22:17:09
hoe ervaar jij het belang?

368 00:22:17:12 00:22:22:03
Het is belangrijk, maar is het een belang
wat iedereen ook deelt?

369 00:22:22:06 00:22:28:10
We moeten van dat stikstofslot
en daar is dit maatregelenpakket goed voor.

370 00:22:28:13 00:22:33:03
Ik geloof dat dat inderdaad zo is,
dat er een fraai...

371 00:22:33:06 00:22:36:13
Je kan natuurlijk van mening verschillen
over welk type maatregelen...

372 00:22:36:16 00:22:38:08
je precies moet gaan treffen.

373 00:22:38:11 00:22:40:16
Dat zagen we in het Kamerdebat ook.

374 00:22:40:19 00:22:45:04
Maar er is echt wel een brede overtuiging
dat er iets nodig is...

375 00:22:45:07 00:22:48:22
om van dat stikstofslot af te komen,
en dat doen we door natuurherstel.

376 00:22:49:00 00:22:51:03
Dank. Ward?

377 00:22:51:06 00:22:54:06
Realisatie en beleid,
samen met de medeoverheden.

378 00:22:54:09 00:22:58:06
Er komen een aantal vragen binnen
over de capaciteit en uitvoeringskracht...

379 00:22:58:09 00:23:00:24
bij de medeoverheden.
Niet geheel onbekend, denk ik.

380 00:23:01:02 00:23:02:10
We willen heel veel.

381 00:23:02:13 00:23:05:03
Is er die capaciteit wel
bij provincie en Rijk?

382 00:23:05:06 00:23:08:21
Zeker omdat provincie en Rijk
worden gezien als een uitvoeringsorganisatie.

383 00:23:08:24 00:23:13:00
Hoe zie jij dat voor je?
-Dat is zeker een belangrijk aandachtspunt...

384 00:23:13:03 00:23:16:21
want we staan natuurlijk nog helemaal
aan het begin met deze beleidsvoornemens.

385 00:23:16:24 00:23:22:05
En om dit zoneringsbeleid daadwerkelijk
uit te voeren, is er nog heel veel nodig.

386 00:23:22:08 00:23:26:20
Vanuit het Rijk,
maar vooral ook van medeoverheden.

387 00:23:26:23 00:23:29:08
En daar hebben we ook zeker oog voor.

388 00:23:29:11 00:23:33:13
Dus nu in dit pakket heeft het kabinet
al 100 miljoen gereserveerd...

389 00:23:33:16 00:23:37:19
voor die uitvoeringskracht,
die versterking daarvan bij medeoverheden.

390 00:23:37:22 00:23:40:14
En dat moeten we de komende tijd
samen verder vormgeven.

391 00:23:40:17 00:23:43:20
En we staan uiteraard ook open
om van medeoverheden te horen...

392 00:23:43:23 00:23:48:21
wat zij zien wat er nodig is, zodat we
dat met elkaar kunnen organiseren.

393 00:23:48:24 00:23:52:23
Dank. Werk aan de winkel.
Even kijken. Wat wordt er gezegd?

394 00:23:53:01 00:23:55:03
Willem, naar aanleiding van je presentatie:

395 00:23:55:06 00:23:58:10
gaat dit webinar alleen
over die Natura 2000-gebieden?

396 00:23:58:13 00:24:02:02
Of ook over de beken en de zonering
die daar is aangewezen?

397 00:24:02:05 00:24:06:05
Ja, dat is een terechte vraag. Inderdaad,
de focus die we hier hebben gelegd...

398 00:24:06:08 00:24:09:10
is inderdaad op de zones
rond Natura 2000-gebieden.

399 00:24:09:13 00:24:13:21
Tegelijkertijd is er... Ik werk zelf
in het team Gebiedsgericht Beleid.

400 00:24:13:24 00:24:16:11
Daarnaast is het kabinet
inderdaad ook voornemens...

401 00:24:16:14 00:24:20:10
om rond de beken
en grondwaterbeschermingsgebieden...

402 00:24:21:22 00:24:23:13
een vergelijkbare inzet te plegen.

403 00:24:23:16 00:24:28:05
Daar speelt natuurlijk een andere
problematiek, vaak gerelateerd aan de KNW...

404 00:24:28:08 00:24:32:17
en niet zozeer aan natuurherstel
van Natura 2000-gebieden.

405 00:24:33:17 00:24:38:18
Maar daarbij is wel het idee
dat er ook gebieden worden aangewezen.

406 00:24:38:21 00:24:40:23
Dat er gekozen wordt voor een afbakening...

407 00:24:41:01 00:24:45:06
en dat er ook in die gebieden een bepaalde
mate van extensivering nodig is...

408 00:24:45:09 00:24:47:14
in relatie tot regels.

409 00:24:47:17 00:24:49:00
Dus er zit best wel veel...

410 00:24:49:03 00:24:54:07
In zoverre is de opbouw van die aanpak
best vergelijkbaar met de zoneringsaanpak.

411 00:24:55:07 00:24:58:09
In de presentatie zijn we
daar verder niet op ingegaan.

412 00:24:58:12 00:25:03:07
Ik denk wel een belangrijk verschil
daar ook nog wel tussen...

413 00:25:03:10 00:25:08:05
is dat bij de beekdalen
en grondwaterbeschermingsgebieden...

414 00:25:08:08 00:25:12:10
het Rijk aan de ene kant
ook werkt aan die kaders...

415 00:25:13:10 00:25:16:12
maar bij die kaders wel echt...

416 00:25:16:15 00:25:19:08
nog meer misschien wel
bij de zoneringsaanpak...

417 00:25:19:11 00:25:22:05
optrekt met medeoverheden
om die ook verder vorm te geven.

418 00:25:22:08 00:25:23:08
Helder. Dank.

419 00:25:23:11 00:25:26:14
We zitten in een webinar
met allerlei deelnemers...

420 00:25:26:17 00:25:28:20
van verschillende lagen
van de medeoverheden.

421 00:25:28:23 00:25:33:21
Mensen die heel diep in de materie zitten,
anderen die daar iets minder in zitten.

422 00:25:33:24 00:25:37:02
Dus ik stel een vraag
namens een heleboel mensen.

423 00:25:37:05 00:25:40:16
Ward, zou jij kunnen toelichten
wat een omwisselbesluit is?

424 00:25:40:19 00:25:42:01
Een omwisselbesluit.

425 00:25:42:04 00:25:46:12
Willem heeft er net in zijn presentatie
natuurlijk al bij stilgestaan.

426 00:25:46:15 00:25:50:11
De basis van de zoneringsaanpak
zijn de regels die het Rijk...

427 00:25:50:14 00:25:52:21
die we nu aan het ontwikkelen zijn
met elkaar...

428 00:25:52:24 00:25:56:01
en dus komende tijd
verder nog gaan concretiseren.

429 00:25:56:04 00:26:00:02
Maar we zien natuurlijk ook dat
de provincies al veel stappen hebben gezet...

430 00:26:00:05 00:26:02:20
samen met de andere medeoverheden.

431 00:26:02:23 00:26:05:24
Of dat er plannen in ontwikkeling zijn...

432 00:26:06:02 00:26:10:04
voor vergelijkbare oplossingen
zoals zonering.

433 00:26:10:07 00:26:14:13
En waar het kabinet de ruimte voor wil geven,
is om de komende tijd te kijken:

434 00:26:14:16 00:26:18:07
kan zo'n gebiedseigen oplossing
ook voldoen...

435 00:26:18:10 00:26:20:18
in plaats van de Rijksinstructieregels?

436 00:26:20:21 00:26:23:10
En daarom moeten
die twee met elkaar oplopen.

437 00:26:23:13 00:26:25:14
Want we moeten weten wat we willen.

438 00:26:25:17 00:26:28:09
Wat bereiken we precies
met die regels van het Rijk?

439 00:26:28:12 00:26:32:09
En een lokale oplossing
moet in ieder geval wel voldoen...

440 00:26:32:12 00:26:35:17
aan hetzelfde, het wegnemen
van de drukfactoren op de natuur...

441 00:26:35:20 00:26:37:05
de juridische borging...

442 00:26:37:08 00:26:41:22
en natuurlijk ook niet veel duurder zijn
dan de aanpak met de Rijksregels.

443 00:26:42:00 00:26:44:21
En daarover gaan we de komende tijd
met elkaar in gesprek.

444 00:26:44:24 00:26:48:08
Of dat dan een alternatief kan zijn...

445 00:26:48:11 00:26:52:14
en dus met elkaar dat omwisselbesluit
dat het Rijk dat kan nemen.

446 00:26:53:14 00:26:57:12
Het is een hele mooie uitdaging,
volgens mij. Een hele pittige ook.

447 00:26:57:15 00:27:00:21
Je houdt van puzzelen.
Hoe gaat dat dan in zijn werk?

448 00:27:00:24 00:27:04:22
Want het zijn natuurlijk
aardig wat verschillende aspecten...

449 00:27:05:00 00:27:08:04
waar je rekening mee moet houden,
die precies samen moeten komen.

450 00:27:08:07 00:27:12:12
Ja, zeker. En die puzzel moeten we
op verschillende momenten leggen.

451 00:27:12:15 00:27:16:05
Want we zijn hem nu nog aan het leggen
over het beleid.

452 00:27:16:08 00:27:18:12
Dus hoe ziet dat zoneringsbeleid eruit?

453 00:27:18:15 00:27:22:01
We hebben nu Rijksregels, Rijkskaders...

454 00:27:22:04 00:27:25:08
maar die moeten uiteindelijk ook
provinciaal verankerd worden.

455 00:27:25:11 00:27:30:02
Dus dat is inderdaad een puzzel
welke regels daar gaan gelden.

456 00:27:30:05 00:27:34:13
Maar vervolgens zal in de uitvoering pas
de echte puzzel gelegd moeten worden.

457 00:27:34:16 00:27:38:14
En daar zien we een grote opgave waar
de medeoverheden een hele grote rol hebben...

458 00:27:38:17 00:27:42:05
om met elkaar te kijken
per Natura 2000-gebied:

459 00:27:42:08 00:27:45:03
welke regels gaan er gelden,
welke ondernemers zitten er?

460 00:27:45:06 00:27:49:12
Wat willen die ondernemers en hoe kunnen we
met elkaar die puzzel leggen...

461 00:27:49:15 00:27:53:02
om daar de landbouw
in balans te brengen met de natuur?

462 00:27:53:05 00:27:55:14
Ja, binnen de kaders
die wij als Rijk neerleggen.

463 00:27:55:17 00:28:01:15
Carlijn, toch even de multimillion dollar
question voor jou:

464 00:28:01:18 00:28:05:15
hoe en wanneer gaat
de vergunningverlening dan loskomen?

465 00:28:05:18 00:28:07:19
Superbelangrijke vraag.
-Ja, toch?

466 00:28:07:22 00:28:10:15
Volgens mij wel. Daar wachten we op.
-Ja, zeker.

467 00:28:10:18 00:28:13:20
Daar is geen eenduidig antwoord op.

468 00:28:13:23 00:28:17:23
Want als er dus die die magische knop was
die we konden omzetten...

469 00:28:18:01 00:28:21:15
Dat hebben we de afgelopen zeven jaar
geprobeerd. Dat bestaat niet.

470 00:28:21:18 00:28:25:11
Dus dat gaat gebied voor gebied...

471 00:28:25:14 00:28:30:13
waarbij de gebieden
die met het generieke pakket...

472 00:28:30:16 00:28:34:06
al heel dicht komen bij wat er nodig is
voor de kritische depositiewaarde...

473 00:28:34:09 00:28:36:07
daar wordt het sneller en gemakkelijker.

474 00:28:36:10 00:28:38:17
En gebieden
waarbij je er minder snel komt...

475 00:28:38:20 00:28:43:06
zal je wellicht nog aanvullende
maatregelen moeten gaan nemen.

476 00:28:43:09 00:28:49:05
En het kabinet is ook voornemens om de
rekenkundige ondergrens in te gaan voeren...

477 00:28:49:08 00:28:52:11
als we daar de juiste beheersmaatregelen
voor hebben genomen.

478 00:28:52:14 00:28:55:02
Dat gaat voor heel veel activiteiten
betekenen...

479 00:28:55:05 00:28:57:14
dat die voortaan vergunningvrij zijn.

480 00:28:58:19 00:29:02:02
En provincies kunnen nu al aan de slag.
En dat doen ze ook al...

481 00:29:02:05 00:29:05:16
met de optelsom maken van:
wat gaat er nou generiek gebeuren?

482 00:29:05:19 00:29:10:20
Wat ga ik gebiedsspecifiek doen
en hoe kan ik dat onderbouwen?

483 00:29:10:23 00:29:14:09
Want provincies zijn in de regel degenen
die de vergunningen verstrekken.

484 00:29:14:12 00:29:16:22
Dus hoe kan ik onderbouwen
dat ik vergunningen...

485 00:29:17:00 00:29:19:16
weer kan gaan verstrekken
en onder welke condities?

486 00:29:19:19 00:29:22:13
Omdat zij het gebied het beste kennen.

487 00:29:22:16 00:29:26:02
Ja, heel mooi.
Dat is een heel duidelijk antwoord...

488 00:29:26:05 00:29:28:18
voor een,
net zoals Ward, complexe puzzel...

489 00:29:28:21 00:29:31:10
en de hoop van veel mensen
dat het snel gaat gebeuren.

490 00:29:31:13 00:29:34:24
Maar daarvoor zullen de medeoverheden
met elkaar aan de slag moeten.

491 00:29:35:02 00:29:40:02
Een andere vraag die daaraan gekoppeld is:
hoe is eigenlijk berekend...

492 00:29:40:05 00:29:44:03
dat dit pakket voldoende is
om van dat stikstofslot te komen?

493 00:29:45:03 00:29:49:03
Ook dat is een hele goede vraag...

494 00:29:49:06 00:29:52:19
want voor stikstof kunnen we
dat natuurlijk berekenen.

495 00:29:52:22 00:29:56:03
Daar hebben we modellen voor.

496 00:29:56:06 00:30:00:09
Je kan gewoon kijken: wat is de hoeveelheid
stikstof die de natuur aankan...

497 00:30:00:12 00:30:04:20
en wat doen we met dat gebiedsspecifieke
en dat generieke pakket?

498 00:30:04:23 00:30:07:11
En kom je dan
bij de kritische depositiewaarde?

499 00:30:07:14 00:30:09:08
Dan ben je er op het gebied van stikstof.

500 00:30:09:11 00:30:13:01
Maar wat Willem in zijn presentatie
ook al heeft benadrukt:

501 00:30:13:04 00:30:16:24
het gaat om een integrale aanpak, dus je
moet rondom die Natura 2000-gebieden...

502 00:30:17:02 00:30:21:12
al die drukfactoren wegnemen, dus
we komen er niet alleen met stikstof.

503 00:30:21:15 00:30:25:19
Dus het is ook niet alleen
een kwestie van berekenen.

504 00:30:25:22 00:30:29:21
We kijken daarvoor natuurlijk ook
naar de kennisinstellingen...

505 00:30:29:24 00:30:33:00
dus het PBL, het Planbureau voor de
Leefomgeving, de WUR en het RIVM.

506 00:30:33:03 00:30:35:09
En we hebben natuurlijk
in de afgelopen jaren...

507 00:30:35:12 00:30:38:18
best veel pakketten samengesteld
waar we feedback op hebben gekregen.

508 00:30:38:21 00:30:42:17
Dus we hebben ook, naar aanleiding van
die feedback van de kennisinstellingen...

509 00:30:42:20 00:30:45:22
dit pakket zo vormgegeven,
dat we de overtuiging hebben...

510 00:30:46:00 00:30:49:19
dat we hiermee de maatregelen kunnen nemen
om de natuur te herstellen.

511 00:30:49:22 00:30:53:12
Mooi. Dus eigenlijk moeten we
alle neuzen dezelfde kant op krijgen...

512 00:30:53:15 00:30:56:09
om daar stevige stappen in te zetten.

513 00:30:56:12 00:31:02:01
Willem, ik denk dat deze vraag een beetje
vanuit de grensprovincies komt voor jou.

514 00:31:02:04 00:31:05:14
Hoe is... Nee, die hebben we natuurlijk
gehad. Oh ja, daar was hij.

515 00:31:05:17 00:31:09:07
Hoe gaan we om met de stikstofdruk
vanuit het buitenland?

516 00:31:09:10 00:31:11:05
Dat is een goede vraag.

517 00:31:11:08 00:31:16:05
Dus het kabinet wil ook
afspraken gaan maken met het buitenland...

518 00:31:16:08 00:31:19:15
voor een reductie
van de stikstof vanuit het buitenland.

519 00:31:20:12 00:31:23:04
Daarbij is natuurlijk wel
het eerlijke verhaal...

520 00:31:23:07 00:31:29:02
dat uiteindelijk Nederland een exporteur is
van stikstof en geen importeur.

521 00:31:29:05 00:31:31:10
Dus er ligt ook
een grote verantwoordelijkheid...

522 00:31:31:13 00:31:35:10
en die zal ook vanuit Vlaanderen
en vanuit Duitsland...

523 00:31:35:13 00:31:38:01
ook wel deels benoemd worden.

524 00:31:38:04 00:31:41:23
Er ligt ook een grote verantwoordelijkheid,
juist voor Nederland...

525 00:31:42:01 00:31:44:02
om zelf stappen te zetten.

526 00:31:44:05 00:31:48:13
Ook inderdaad
bij de gebiedsspecifieke uitwerking...

527 00:31:48:16 00:31:53:14
en wanneer we gaan kijken naar:
wat is de staat van het Natura 2000-gebied?

528 00:31:53:17 00:31:57:13
In hoeverre is dat dan te koppelen
aan drukfactoren...

529 00:31:57:16 00:31:59:16
met agrarische activiteiten in de zone?

530 00:31:59:19 00:32:04:10
En heeft een zone hier nut en noodzaak?

531 00:32:04:13 00:32:07:10
Dat zal juist ook
voor een aantal grensgebieden...

532 00:32:07:13 00:32:10:02
natuurlijk wel
een belangrijk vraagstuk zijn...

533 00:32:10:05 00:32:14:05
waarbij vanuit ons beeld wel de inzet is...

534 00:32:14:08 00:32:17:01
dat in ieder geval ook
de agrariërs die in de zone zitten...

535 00:32:17:04 00:32:19:20
ook de noodzakelijke maatregelen treffen.

536 00:32:19:23 00:32:23:14
Helder. Dat is gewoon volgens de afspraken
binnen dat maatregelenpakket.

537 00:32:23:17 00:32:27:02
Dus wat we soms horen: hou er
rekening mee, want we zitten aan de grens.

538 00:32:27:05 00:32:31:11
Maar het komt ook vanuit de grens.
Daarvan zeg jij: dat klopt, dat is correct.

539 00:32:31:14 00:32:35:22
Maar we exporteren eigenlijk meer dan
dat er vanuit die gebieden naar ons toekomt.

540 00:32:36:00 00:32:39:18
Ja, en dat is natuurlijk
even voor heel Nederland uitgezoomd...

541 00:32:39:21 00:32:44:07
dus dat kan je nooit helemaal letterlijk
individueel gebied voor gebied zeggen.

542 00:32:44:10 00:32:47:01
En daarbij is het met name belangrijk:

543 00:32:47:04 00:32:51:24
voor stikstof is het inderdaad belangrijk
om afspraken te maken met het buitenland.

544 00:32:52:02 00:32:55:06
Voor een aantal andere lokale drukfactoren
is het ook belangrijk...

545 00:32:55:09 00:33:00:02
dat er ook iets in de zone gebeurt,
ook bij grensgebieden.

546 00:33:00:05 00:33:03:12
Ook daar zal steeds de vraag zijn,
als je aan de ene kant van de grens...

547 00:33:03:15 00:33:06:12
iets bijvoorbeeld
aan hydrologie doet en water.

548 00:33:06:15 00:33:08:24
Het water stopt niet bij de grens.

549 00:33:09:02 00:33:13:07
Dat systeem is ook grensoverschrijdend,
dus ook daar zal je afspraken moeten maken.

550 00:33:13:10 00:33:16:08
Maar dan moet er ook daar wel in de zone
rond die gebieden iets gebeuren.

551 00:33:16:11 00:33:18:22
Specifiek rond een gebied,
of ook in Europees verband...

552 00:33:19:00 00:33:22:11
dat we naar Brussel moeten gaan om daar
de zaken goed te regelen met elkaar?

553 00:33:22:14 00:33:26:14
Dat denk ik ook,
maar daarvoor kijk ik even naar Carlijn.

554 00:33:26:17 00:33:31:07
Dan bedoel jij specifiek
rondom de vergunningverlening?

555 00:33:31:10 00:33:33:02
Ja, omdat Willem net zegt:

556 00:33:33:05 00:33:40:00
die stikstof komt natuurlijk deels
van buiten de landsgrenzen ook bij ons.

557 00:33:40:03 00:33:43:16
Soms wordt er wel eens gezegd in de media:
het waait hier naar binnen...

558 00:33:43:19 00:33:45:15
waarom doet Duitsland of Vlaanderen niks?

559 00:33:45:18 00:33:48:15
Omdat wij vooral heel veel ook exporteren,
wordt er gezegd.

560 00:33:48:18 00:33:52:10
En daar moeten we wat aan gaan doen,
of ook wat aan doen.

561 00:33:52:13 00:33:55:09
Doen we dat dan met die gebieden specifiek?

562 00:33:55:12 00:34:00:12
Er zijn Europese richtlijnen.
Dat is de Vogel- en Habitatrichtlijn.

563 00:34:00:15 00:34:06:05
Er zijn ook emissierichtlijnen,
maar als het gaat om specifieke gebieden...

564 00:34:06:08 00:34:11:12
dan hebben we echt bilateraal afspraken
te maken met Vlaanderen en met Duitsland.

565 00:34:11:15 00:34:14:10
En Vlaanderen heeft al
enorme stappen gezet...

566 00:34:14:13 00:34:18:09
dus die lopen met hun stikstofdecreet
een stukje voor op ons.

567 00:34:18:12 00:34:23:07
Maar we voeren zeker ook dat gesprek
met de Duitse deelstaten.

568 00:34:23:10 00:34:27:02
Ik weet dat er wat Vlaamse collega's
van medeoverheden in de call zitten...

569 00:34:27:05 00:34:29:09
dus dit is al een mooi compliment voor jullie.

570 00:34:29:12 00:34:32:11
Maar we moeten toch samen
nog flink wat stappen zetten...

571 00:34:32:14 00:34:35:14
om van het stikstofslot te komen.

572 00:34:35:17 00:34:37:23
Eens kijken in de chat weer.

573 00:34:38:01 00:34:42:01
Carlijn, het wordt een bundeling
van een aantal vragen.

574 00:34:42:04 00:34:47:07
Kun je iets zeggen over wanneer er meer
duidelijkheid komt over de middelen?

575 00:34:49:01 00:34:53:08
Ja, ook dat zal in stapjes gaan.

576 00:34:54:07 00:34:57:13
We hebben natuurlijk
het pakket van 20 miljard.

577 00:34:57:16 00:35:02:01
Er is ook in de brief
een onderverdeling van gegeven.

578 00:35:05:10 00:35:09:17
Er is ook in de brief gezegd dat er
een impulsbudget komt van 500 miljoen...

579 00:35:09:20 00:35:11:05
voor een aantal gebieden.

580 00:35:11:08 00:35:13:15
En we gaan proberen
bij de augustusbesluitvorming...

581 00:35:13:18 00:35:16:08
om dingen nog verder helder te krijgen.

582 00:35:16:11 00:35:21:19
Maar dat werkt dan wel zo dat we
de maatregelen helder moeten hebben...

583 00:35:21:22 00:35:26:15
en wat ze gaan doen om geld
tegen die maatregel aan te kunnen plakken.

584 00:35:26:18 00:35:30:06
We gaan proberen in de augustus-
besluitvorming zo ver mogelijk te komen.

585 00:35:30:09 00:35:33:10
Maar dat zal dus ook de komende jaren
steeds duidelijker worden.

586 00:35:33:13 00:35:37:02
Want je maakt elk jaar een begroting
voor het jaar daarop en de jaren die volgen.

587 00:35:37:05 00:35:39:12
Dus daar hebben we nog
een aantal stappen in te zetten.

588 00:35:39:15 00:35:43:01
De planning ligt er,
dus dat is een goede houvast alvast...

589 00:35:43:04 00:35:44:24
om te kijken hoe we verder komen.

590 00:35:45:02 00:35:50:05
Ik heb nog wel een vraag, die stond
al lang bovenaan het lijstje, Carlijn.

591 00:35:50:08 00:35:53:04
Zijn de gebiedsoplossingen
alleen voor in de zones...

592 00:35:53:07 00:35:56:17
of is er ook buiten de zone
maatwerk mogelijk?

593 00:35:58:08 00:35:59:23
Twee vragen in één. Sorry.

594 00:36:02:15 00:36:04:01
Dat hangt er een beetje vanaf.

595 00:36:04:04 00:36:08:00
Willem zei dus net de Gelderse aanpak.

596 00:36:08:03 00:36:10:06
Die is natuurlijk
voor een veel groter gebied...

597 00:36:10:09 00:36:13:23
dan alleen de zone
van in dit geval 500 meter.

598 00:36:14:24 00:36:17:05
Dus zo'n gebiedseigen oplossing...

599 00:36:17:08 00:36:22:10
kan dus best wel eens groter zijn
dan dat wat nu het beleidsvoornemen is.

600 00:36:24:04 00:36:27:14
En er is natuurlijk altijd
de vraag naar maatwerk, heel terecht.

601 00:36:27:17 00:36:33:22
Dat zal je dus ook steeds moeten bekijken:
is dat ook handig en is het ook werkbaar?

602 00:36:34:00 00:36:38:05
Het is wel zo dat het kabinet
ook heeft gepresenteerd...

603 00:36:38:08 00:36:43:07
dat elke ondernemer
een eigen emissieplafond krijgt.

604 00:36:43:10 00:36:47:04
Dus of je nou ondernemer
in de zone bent of daarbuiten...

605 00:36:47:07 00:36:49:05
je krijgt een eigen emissieplafond.

606 00:36:49:08 00:36:53:05
En binnen dat plafond kan je door middel
van doelsturing, en dat is maatwerk...

607 00:36:53:08 00:36:57:02
ook aantonen
dat je aan dat plafond gaat voldoen.

608 00:36:57:05 00:36:59:08
Ja, helder. Dank.

609 00:37:01:08 00:37:03:00
Ward.

610 00:37:03:03 00:37:05:05
Realisatie en beleid, dat verbinden.

611 00:37:05:08 00:37:09:04
Er zijn vast wel provincies
die met een zoneringsaanpak bezig zijn.

612 00:37:09:07 00:37:14:03
Dan komen wij als Rijk
met dit maatregelenpakket, nieuwe kaders.

613 00:37:14:06 00:37:17:23
Maar hoe gaan we om met die provincies
die daar al stappen in zetten?

614 00:37:18:01 00:37:20:18
Ja, inderdaad, we hebben het
over Gelderland gehad...

615 00:37:20:21 00:37:25:09
maar ook Utrecht, Drenthe
zijn bezig met hun eigen aanpak...

616 00:37:25:12 00:37:29:15
en met die provincies zullen we
dus echt het gesprek moeten voeren...

617 00:37:29:18 00:37:31:05
waar we het net over hadden.

618 00:37:31:08 00:37:36:22
Dus wat beogen wij
met de Rijksaanpak voor de zones?

619 00:37:37:00 00:37:39:09
Wat beogen de provincies met hun aanpak?

620 00:37:39:12 00:37:43:03
En kunnen we dan zeggen:
dat is vergelijkbaar, dat is even goed.

621 00:37:43:06 00:37:47:09
En dat kunnen we dus ook
voor die provinciale aanpak kiezen.

622 00:37:47:12 00:37:49:04
Dat gesprek hebben we te voeren...

623 00:37:49:07 00:37:52:03
waarbij we de balans moeten gaan zoeken
en die is lastig.

624 00:37:52:06 00:37:55:20
Het is er de afgelopen tijd
natuurlijk al vaak over gegaan.

625 00:37:55:23 00:37:59:11
Enerzijds is er die roep om Rijksregie,
om een gelijk speelveld...

626 00:37:59:14 00:38:04:00
dat niet een ondernemer in de ene provincie
vele andere regels heeft dan in een andere.

627 00:38:04:03 00:38:08:14
Die roep is sterk, en tegelijkertijd
hebben provincies al stappen gezet...

628 00:38:08:17 00:38:14:01
met hun eigen aanpak en zijn er in verschillende
provincies wensen om dat voort te zetten.

629 00:38:14:04 00:38:18:00
Dus daar willen we ook verder op bouwen,
van die energie en stappen gebruikmaken.

630 00:38:18:03 00:38:21:18
Maar wel in balans
met dat gelijke speelveld.

631 00:38:21:21 00:38:26:12
Het zouden de beginstukjes van de puzzel
kunnen zijn waar we het eerder over hadden.

632 00:38:26:15 00:38:30:06
Carlijn, je had het net al even
over emissieplafonds, ook bij de boeren.

633 00:38:30:09 00:38:35:18
Er is een vraag: hoe ziet u
doelsturing van de boer aan het roer...

634 00:38:35:21 00:38:40:10
in de methodiek van instructieregels
en hoe wordt dat verweven?

635 00:38:43:17 00:38:48:00
De doelsturing zit natuurlijk
heel erg op dat emissieplafond.

636 00:38:48:03 00:38:51:17
Dat gaat gelden voor alle ondernemers.

637 00:38:51:20 00:38:55:11
Die Rijksinstructieregels
gelden in de zones...

638 00:38:55:14 00:38:59:24
en dat gaat natuurlijk over extensiveren.

639 00:39:00:02 00:39:04:19
En daar zit natuurlijk weer
die gebiedseigen oplossing...

640 00:39:04:22 00:39:10:05
die provincies ook kunnen ontwerpen,
waarbij meer ruimte zit.

641 00:39:10:08 00:39:14:05
Tegelijkertijd zegt het kabinet: het moet
wel duidelijk zijn waar je naartoe gaat.

642 00:39:14:08 00:39:18:04
Dus dat is denk ik ook wat we
in het najaar met elkaar te doen hebben.

643 00:39:18:07 00:39:23:22
Enerzijds wil je
dat er een gelijk speelveld is...

644 00:39:24:00 00:39:28:01
en anderzijds
moet er ruimte zijn voor maatwerk.

645 00:39:28:04 00:39:33:14
En dus die doelsturing, wat ik net ook zei,
dat gaat heel erg over:

646 00:39:33:17 00:39:36:23
hoe kan je zorgen dat je
aan je emissieplafond kan voldoen?

647 00:39:37:01 00:39:38:24
En daar is ruimte voor.

648 00:39:39:02 00:39:41:08
Het sluit aan
bij de vraag aan Ward net van:

649 00:39:41:11 00:39:45:20
provincies zetten al goede stappen,
maar natuurlijk ook ondernemers.

650 00:39:45:23 00:39:50:12
Is dat ook een bestaand puzzelstukje
wat we in die puzzel gaan leggen met elkaar?

651 00:39:50:15 00:39:55:01
Absoluut.
Zo staat het ook in de brief.

652 00:39:55:04 00:40:00:09
Dus in de zones
gaat een extra opgave gelden...

653 00:40:00:12 00:40:03:00
een emissiereductie,
maar breed en die drukfactoren...

654 00:40:03:03 00:40:05:24
maar hoe groot die opgave is,
is heel erg afhankelijk...

655 00:40:06:02 00:40:09:19
van de stappen
die rondom dat gebied al zijn gezet.

656 00:40:09:22 00:40:14:09
Dus als er sprake is van een zone
rondom een bepaald Natura 2000-gebied...

657 00:40:14:12 00:40:17:05
waar de landbouw al heel erg extensief is...

658 00:40:17:08 00:40:20:06
dan zijn de stappen
die gezet moeten worden veel kleiner...

659 00:40:20:09 00:40:22:10
want dan ben je er al.
-En dat zou fijn zijn.

660 00:40:22:13 00:40:25:10
Dat zou heel mooi zijn.
-Gaan we sneller vooruit met elkaar.

661 00:40:25:13 00:40:28:16
Een toelichtende vraag voor jou, Willem.

662 00:40:29:02 00:40:32:23
Vergeef me, maar wat bedoel je
met ongewenste activiteiten in de zone?

663 00:40:36:14 00:40:42:19
Misschien is ongewenste ontwikkelingen
daar een beter woord.

664 00:40:44:07 00:40:48:01
Bij eerder beleid
hebben we bijvoorbeeld gezien...

665 00:40:48:04 00:40:52:13
dat als we sturen op één drukfactor,
hier voorbeeld stikstof...

666 00:40:52:16 00:40:55:10
er ook vraagstukken opkomen
rond veranderend grondgebruik...

667 00:40:55:13 00:40:59:09
en het omzetten van grasland naar bouwland.
Dat heeft soms met regelingen te maken.

668 00:40:59:12 00:41:03:20
Dat is ook een bredere beweging die we
überhaupt zien in de landbouw in Nederland.

669 00:41:03:23 00:41:07:18
En het risico daarvan is eigenlijk
dat we een drukfactor, zoals stikstof...

670 00:41:07:21 00:41:11:23
omwisselen voor een andere drukfactor
of een ander probleem, zoals hydrologie.

671 00:41:12:01 00:41:15:12
En juist met een zoneringsaanpak
en een gebiedsgerichte aanpak...

672 00:41:15:15 00:41:18:17
ligt er echt een kans
om een integrale aanpak te ontwikkelen...

673 00:41:18:20 00:41:21:07
waarbij we rond die ongewenste
ontwikkelingen kunnen kijken:

674 00:41:21:10 00:41:24:19
hoe kunnen we wel of niet sturen
op dat veranderend grondgebruik?

675 00:41:24:22 00:41:30:18
En een ander voorbeeld wat ook in het
Kamerdebat een paar keer naar voren kwam...

676 00:41:30:21 00:41:33:04
is ook de rekenkundige ondergrens.

677 00:41:33:07 00:41:38:19
En hoe kunnen we ervoor zorgen
dat er ook niet lokaal een toename is?

678 00:41:38:22 00:41:41:23
Bijvoorbeeld in en rond
Natura 2000-gebieden van dieraantallen...

679 00:41:42:01 00:41:43:13
met een rekenkundige ondergrens.

680 00:41:43:16 00:41:47:00
Daarbij kijken we bijvoorbeeld ook
heel goed naar de provinciale plannen...

681 00:41:47:03 00:41:52:22
van Gelderland, die op deze onderdelen
ook al regels hebben ontwikkeld...

682 00:41:53:00 00:41:57:03
en kijken we ook in hoeverre we daar
wel of geen aansluiting bij kunnen vinden.

683 00:41:57:06 00:42:00:03
En ook op basis van
die wetenschappelijke instanties...

684 00:42:00:06 00:42:03:11
en die modellen en cijfers
die gebruikt worden?

685 00:42:03:14 00:42:06:14
Zeker. Zeker.
Uiteindelijk gaan we ook toe...

686 00:42:06:17 00:42:10:15
naar een bredere doorrekening
van het hele pakket...

687 00:42:10:18 00:42:12:12
en een bredere reflectie daarop.

688 00:42:12:15 00:42:17:03
Dus ook specifiek voor de zoneringsaanpak
gaan we onderzoeken uitzetten.

689 00:42:17:06 00:42:19:07
Daarbij zullen we ook kijken:

690 00:42:19:10 00:42:22:24
welke afwentelrisico's, om even
een andere technische term te noemen...

691 00:42:23:02 00:42:26:22
dus die ongewenste ontwikkelingen,
brengt het pakket met zich mee?

692 00:42:27:00 00:42:29:12
In hoeverre hebben we die
wel of niet ondervangen?

693 00:42:29:15 00:42:32:07
En hoe zou je daar
wel of niet op kunnen sturen?

694 00:42:32:10 00:42:38:24
We willen eigenlijk voorkomen
dat we bepaalde drukfactoren oplossen...

695 00:42:39:02 00:42:41:20
waardoor mogelijk
andere drukfactoren toenemen.

696 00:42:41:23 00:42:45:12
Want het gaat om het integrale
systeemherstel van het Natura 2000-gebied.

697 00:42:45:15 00:42:48:19
Communicerende vaten eigenlijk
die continu in evenwicht moeten zijn.

698 00:42:48:22 00:42:53:04
Ja, dat klopt.
Dat doe je eigenlijk automatisch.

699 00:42:53:07 00:42:59:15
Door regels te ontwikkelen,
stuur je op bepaalde activiteiten.

700 00:43:00:21 00:43:04:05
En precies daarvan het risico...

701 00:43:06:01 00:43:10:01
omdat je bepaalde activiteiten
anders voor je ziet...

702 00:43:10:04 00:43:14:16
en daar een extensivering vraagt,
dat er andere bewegingen op gang komen.

703 00:43:14:19 00:43:18:01
En we proberen inderdaad na te kijken
met de regels die we ontwikkelen...

704 00:43:18:04 00:43:20:04
die zich puur richten op drukfactoren:

705 00:43:20:07 00:43:24:08
welke bewegingen of welke risico's
kleven daaraan voor bepaalde bewegingen?

706 00:43:24:11 00:43:28:05
En hoe kunnen we dus ook
in een bredere set...

707 00:43:28:08 00:43:32:07
ook die ongewenste ontwikkelingen
voorkomen en daarop ook sturen?

708 00:43:32:10 00:43:35:01
Helder.
En dan gaat het over gebieden.

709 00:43:35:04 00:43:38:09
Je zei net: we pakken niet de passen erbij,
maar we maken het passend.

710 00:43:38:12 00:43:41:08
Toch een vraag hier over afstand.
Een kleine passer.

711 00:43:41:11 00:43:45:14
Welke grens van de Natura 2000
wordt voor de 1000 meter-zone aangehouden?

712 00:43:45:17 00:43:49:23
Omdat, wordt er gesteld, niet alle Natura
2000-gebieden volledig stikstofgevoelig zijn.

713 00:43:50:01 00:43:53:11
Nee, dat klopt en ook daar
is het denk ik belangrijk om...

714 00:43:55:11 00:43:59:12
Het directe antwoord is: we gaan uit
van de rand van het Natura 2000-gebied.

715 00:43:59:15 00:44:04:00
Daarbij is het inderdaad zowel voor
de 500- als voor de 1000 meter-zone:

716 00:44:04:03 00:44:09:15
niet het hele Natura 2000-gebied
is stikstofgevoelig.

717 00:44:09:18 00:44:14:02
Er zijn gebieden waarbij het overgrote
merendeel stikstofgevoelig is...

718 00:44:14:05 00:44:17:07
en er zijn gebieden waarbij dat
om veel kleinere arealen gaat...

719 00:44:17:10 00:44:19:13
ten opzichte van het totaal van het gebied.

720 00:44:19:16 00:44:22:21
Wat daarbij belangrijk is,
is dat we een integrale aanpak ontwikkelen.

721 00:44:22:24 00:44:25:10
Dus we kijken niet alleen
naar stikstofgevoelige natuur...

722 00:44:25:13 00:44:28:13
en we kijken niet alleen
naar stikstof als drukfactor.

723 00:44:28:16 00:44:33:00
Dus dat is een belangrijke reden om
de rand van het Natura 2000-gebied te nemen.

724 00:44:33:03 00:44:35:11
Een tweede belangrijke reden is ook dat...

725 00:44:37:00 00:44:39:08
en dat is even
een iets technischer antwoord...

726 00:44:40:05 00:44:43:24
maar dat habitatkateringen
van jaar tot jaar kunnen wisselen...

727 00:44:44:02 00:44:47:04
waardoor dus ook stikstofgevoelige natuur
van jaar tot jaar...

728 00:44:47:07 00:44:49:01
qua precieze locatie kan wisselen.

729 00:44:49:04 00:44:53:15
Dat brengt het risico met zich mee dat we
bewegende zones over de tijd hebben...

730 00:44:53:18 00:44:56:19
terwijl een rand van
een Natura 2000-gebied best wel stabiel is.

731 00:44:56:22 00:44:59:15
We willen dus ook eigenlijk
naar stabiele zones toe...

732 00:44:59:18 00:45:03:21
om die zekerheid te bieden aan agrarische
ondernemers of je wel of niet in de zone valt.

733 00:45:03:24 00:45:06:18
En dat dat niet iets is
wat over de tijd heen kan fluctueren.

734 00:45:06:21 00:45:11:05
Want daar kunnen ze ook weer
hun werkzaamheden op aanpassen...

735 00:45:11:08 00:45:13:22
zodat ze door kunnen blijven gaan
en we ze zekerheid bieden.

736 00:45:14:00 00:45:16:17
Ja, precies.

737 00:45:16:20 00:45:20:19
Ik was laatst met de minister op bezoek
bij een boer rond de Weerribben.

738 00:45:20:22 00:45:24:21
Daar is ook wat aandacht voor geweest
bijvoorbeeld in de Nieuwe Oogst.

739 00:45:24:24 00:45:29:01
Die zat met zijn stal op 493 meter
van een Natura 2000-gebied.

740 00:45:29:04 00:45:34:00
Val ik dan wel of niet in de zone? Daar konden
we nog geen definitief antwoord op geven.

741 00:45:34:03 00:45:37:05
Daarbij is het ook belangrijk
dat we regels ontwikkelen op perceelniveau.

742 00:45:37:08 00:45:39:12
Dus het gaat niet alleen
om waar je stal ligt.

743 00:45:39:15 00:45:44:04
Maar wat je in ieder geval wil voorkomen,
is dat als we niet uitgaan...

744 00:45:44:07 00:45:47:01
van een stabiele rand
van een Natura 2000-gebied...

745 00:45:47:04 00:45:49:24
maar bijvoorbeeld
van stikstofgevoelige natuur...

746 00:45:50:02 00:45:52:19
dat een bepaald perceel
of een bepaalde boer...

747 00:45:52:22 00:45:55:05
het ene jaar wel en het andere jaar niet
in de zone zou vallen.

748 00:45:55:08 00:45:58:13
Daar is niet op te sturen. We willen juist
die langjarige duidelijkheid bieden.

749 00:45:58:16 00:46:02:04
Dus daarom ook de keuze
voor de rand van het Natura 2000-gebied.

750 00:46:02:07 00:46:05:23
Mooi. Even voor mij, maar dan hebben we
daar toch wel de passer voor nodig...

751 00:46:06:01 00:46:08:05
om het passend te krijgen?

752 00:46:13:01 00:46:15:01
Uiteindelijk gaat het hier
om een detailniveau.

753 00:46:15:04 00:46:19:06
Dus inderdaad, misschien
in eerste instantie pak je een passer erbij...

754 00:46:19:09 00:46:22:03
en hebben we de rand
van het Natura 2000-gebied.

755 00:46:22:06 00:46:24:11
Daarbij is ook nog wel goed om te noemen...

756 00:46:24:14 00:46:30:05
die is vaak ook iets minder grillig
dan de randen van stikstofgevoelige natuur.

757 00:46:30:08 00:46:33:18
En de eerste stap zal inderdaad zijn
als we dan grosso modo...

758 00:46:33:21 00:46:38:18
hier met een passer een zone van 500 meter
omheen trekken, hoe komt dat dan uit?

759 00:46:38:21 00:46:41:14
Dan zal je zien dat het soms
dwars door percelen heen gaat...

760 00:46:41:17 00:46:43:18
maar soms
ook dwars door landschapsstructuren.

761 00:46:43:21 00:46:49:01
En precies op dat moment wordt het,
ná de passer, het passen en meten.

762 00:46:49:04 00:46:51:22
Waarbij we dus inderdaad
op basis van die kavelstructuren...

763 00:46:52:00 00:47:00:12
en op basis van de perceelstructuren
komen tot die definitieve afbakening.

764 00:47:00:15 00:47:05:02
Daarbij zal het niet de keuze zijn
voor: van 500 meter naar 200 meter...

765 00:47:05:05 00:47:08:24
maar bijvoorbeeld wel van 500 meter
naar 480 of naar 520.

766 00:47:09:02 00:47:10:19
Dus het zit denk ik in die marge.

767 00:47:10:22 00:47:12:16
Ook goed om daarbij te benoemen:

768 00:47:12:19 00:47:18:16
dat is meer het generieke beleidsvoornemen
voor de zones.

769 00:47:18:19 00:47:22:23
Ik denk ook wel dat de keuze
om dus mogelijk het werkingsgebied...

770 00:47:23:01 00:47:26:07
of hydrologie ook uit te breiden.

771 00:47:26:10 00:47:29:03
Die is ook heel belangrijk
bij het passend maken...

772 00:47:29:06 00:47:31:03
van de zone voor het Natura 2000-gebied...

773 00:47:31:06 00:47:36:05
waarbij we dus, afhankelijk van het Natura
2000-gebied en het hydrologische systeem...

774 00:47:36:08 00:47:40:19
echt niet op een grosso modo-cirkel
zullen uitkomen van de zone.

775 00:47:40:22 00:47:44:06
Maar we gebruiken het allemaal om
duidelijkheid te scheppen, en dat is mooi.

776 00:47:44:09 00:47:47:19
Ik ga naar Ward. Dank je, Willem.
-Als ik eerst nog één ding mag aanvullen?

777 00:47:47:22 00:47:52:05
Provincie Gelderland heeft al ervaring
met echt het afbakenen van die zone.

778 00:47:52:08 00:47:54:24
En we willen daar dus onder andere
ook die casus voor doen.

779 00:47:55:02 00:47:58:07
Dat we een aantal gebieden,
verschillende typen natuurgebieden...

780 00:47:58:10 00:48:01:21
dat we daar gaan kijken: hoe passen we dit
nou toe, hoe krijgen we dit werkend?

781 00:48:01:24 00:48:05:01
Dan gaan we ook dit soort dingen leren,
van: hoe doe je dat nou slim?

782 00:48:05:04 00:48:08:03
En hoe moeten wij vervolgens
als Rijk kaders stellen...

783 00:48:08:06 00:48:11:09
zodat provincies daarbinnen
goed zo'n afbakening kunnen doen?

784 00:48:11:12 00:48:15:02
Helder. Fijne en waardevolle toevoeging.
Dank je wel.

785 00:48:15:05 00:48:17:24
Direct een vraag voor jou,
over duidelijkheid gesproken:

786 00:48:18:02 00:48:24:11
hoe gaan we agrarische ondernemers helpen
die ver boven de gewenste GVE-norm zitten?

787 00:48:24:14 00:48:28:15
Dan mag je misschien meteen
ook de GVE-norm even toelichten.

788 00:48:28:18 00:48:34:08
De GVE, grootvee-eenheid
per hectare grasland.

789 00:48:34:11 00:48:37:24
De minister heeft het ook vaak
'de koeiennorm' genoemd.

790 00:48:38:02 00:48:41:02
Ik geloof dat de Telegraaf
daarmee begonnen was...

791 00:48:41:05 00:48:45:10
maar dat begrijp ik ook, om het uitlegbaar
te krijgen voor het bredere publiek.

792 00:48:46:10 00:48:50:10
Plat gezegd, hoeveel vee
een ondernemer heeft...

793 00:48:50:13 00:48:53:14
per hoeveel grond
de ondernemer heeft of pacht.

794 00:48:56:16 00:49:02:15
Dat zal dus per bedrijf verschillen
of een ondernemer daar iets te doen heeft.

795 00:49:02:18 00:49:04:20
Maar zoals we eerder aangaven:

796 00:49:04:23 00:49:09:20
voor veel ondernemers die in de zone
gaan vallen, zal er een grote opgave zijn.

797 00:49:09:23 00:49:16:12
En die willen we dus ook echt ondersteunen
om die benodigde verandering door te maken.

798 00:49:16:15 00:49:20:21
Daar is ook veel geld voor gereserveerd.
In het totale pakket zit 20 miljard...

799 00:49:20:24 00:49:24:13
maar specifiek ook 9 miljard
voor het gebiedsgerichte.

800 00:49:25:19 00:49:29:20
We willen dat ondernemers
de keuze hebben om zelf te kiezen...

801 00:49:29:23 00:49:33:09
passend bij hun bedrijfsmodel,
hoe zij aan de norm willen voldoen.

802 00:49:33:12 00:49:37:21
En er zijn verschillende opties. Ondernemers
extensiveren zal de belangrijkste poot zijn...

803 00:49:37:24 00:49:41:05
in de zone voor de grondgebonden landbouw.

804 00:49:41:08 00:49:46:07
Maar ook omschakelen, innoveren
als onderdeel van het generieke pakket...

805 00:49:46:10 00:49:50:12
en als ondernemers dat willen,
verplaatsen of beëindigen, vrijwillig.

806 00:49:50:15 00:49:53:09
Al die verschillende richtingen
willen we mogelijk maken.

807 00:49:53:12 00:49:55:22
Dat gaan we dus ook
de komende tijd uitwerken.

808 00:49:56:00 00:49:59:06
Wat voor instrumenten zijn er al?
Wat moet daar nog ontwikkeld worden?

809 00:49:59:09 00:50:01:21
Of waar moeten we misschien
ook wel mee stoppen...

810 00:50:01:24 00:50:03:14
omdat het anders te verwarrend wordt...

811 00:50:03:17 00:50:06:11
dat we te veel verschillende
subsidieregelingen hebben?

812 00:50:06:14 00:50:08:11
Die slag willen we de komende tijd maken.

813 00:50:08:14 00:50:11:02
Ook wederom in samenwerking
met medeoverheden...

814 00:50:11:05 00:50:14:21
om te zorgen dat we regelingen hebben
die goed werken voor een ondernemer...

815 00:50:14:24 00:50:17:21
om die te helpen
om de verandering door te maken.

816 00:50:17:24 00:50:22:22
Met de ondernemers zelf, want die willen graag
door de beleidsbomen het bos nog kunnen zien...

817 00:50:23:00 00:50:24:19
met wat eraan gaat komen.
-Zeker.

818 00:50:24:22 00:50:28:23
Dat willen we ook zeker, hen daarbij betrekken.
Bijvoorbeeld ook agrarisch adviesbureaus.

819 00:50:29:01 00:50:32:09
Om ook heel goed te kijken
naar het bedrijfsmodel van een ondernemer...

820 00:50:32:12 00:50:34:04
naar verschillende typen ondernemers.

821 00:50:34:07 00:50:37:19
En wat is er dan voor nodig
om hen daarin te ondersteunen?

822 00:50:37:22 00:50:41:15
Helder, dank. Voordat het ook
daadwerkelijk beleid is, Carlijn...

823 00:50:41:18 00:50:45:18
hoe grondig juridisch
is dit getoetst en getest?

824 00:50:45:21 00:50:48:07
We hebben de minister
tijdens de persconferentie...

825 00:50:48:10 00:50:52:05
op die vraag een antwoord horen geven
of het door de landsadvocaat was getest.

826 00:50:52:08 00:50:57:02
Maar hoe juridisch zijn deze plannen
geborgd op dit moment?

827 00:50:57:05 00:50:59:16
De borging moet natuurlijk
gaan plaatsvinden...

828 00:50:59:19 00:51:02:20
door het vaststellen van de regels.

829 00:51:02:23 00:51:05:23
Dus Willem liet dat zien in de presentatie.

830 00:51:06:01 00:51:11:04
Dus willen we
van het stikstofslot afkomen...

831 00:51:11:07 00:51:17:19
dan moet de emissiereductie geborgd zijn,
en natuurherstel geborgd zijn.

832 00:51:17:22 00:51:19:23
En die borging bestaat
uit een aantal factoren.

833 00:51:20:01 00:51:22:20
Dat is aan de ene kant:

834 00:51:22:23 00:51:26:01
je moet maatregelen hebben waarvan
je zeker weet dat ze effect gaan hebben...

835 00:51:26:04 00:51:29:07
en dus dat ze ook
zeker uitgevoerd gaan worden.

836 00:51:29:10 00:51:31:11
Daar is ook geld voor nodig.

837 00:51:31:14 00:51:34:19
Dus je hebt ook nodig
dat je dat geld hebt gereserveerd...

838 00:51:34:22 00:51:37:06
en je hebt ook nog een terugvaloptie nodig.

839 00:51:37:09 00:51:39:20
Dus als de maatregelen
niet doen wat ze moeten doen...

840 00:51:39:23 00:51:42:01
dat je dan nog een terugvaloptie hebt.

841 00:51:44:11 00:51:48:01
Wij hebben natuurlijk, daar hadden we
het net eerder ook al over...

842 00:51:48:04 00:51:51:00
we hebben de afgelopen jaren
heel veel adviezen gekregen...

843 00:51:51:03 00:51:53:23
van de kennisinstellingen,
maar zeker ook van de landsadvocaat.

844 00:51:54:01 00:51:58:00
De lijn in die jurisprudentie
is ook best wel helder.

845 00:51:58:03 00:52:00:17
Dus de Raad van State zegt:

846 00:52:00:20 00:52:07:06
je moet echt stevig kunnen onderbouwen
dat je er gaat komen met dat gebied.

847 00:52:07:09 00:52:10:06
Als dat duidelijk is
dat dat gaat gebeuren...

848 00:52:10:09 00:52:12:12
hoef je niet te wachten
totdat dat ook zover is...

849 00:52:12:15 00:52:15:06
maar kan je nu vergunningen
gaan verstrekken.

850 00:52:15:09 00:52:22:06
En die borging dus in regelgeving,
in financiën en met een terugvaloptie...

851 00:52:22:09 00:52:25:03
wij denken dat dat
allemaal in dit pakket zit.

852 00:52:25:06 00:52:28:22
Mooi, dank. Je noemde net gebieden.
Nog een vraag voor Ward.

853 00:52:29:00 00:52:31:23
Er zijn een aantal
prioritaire gebieden benoemd.

854 00:52:32:01 00:52:36:00
Die kennen we allemaal. De Veluwe, de Peel,
Hart van het Noorden en Noordwest Overijssel.

855 00:52:36:03 00:52:40:03
Wat is de verhouding tussen die Natura
2000-gebieden die hierbinnen vallen...

856 00:52:40:06 00:52:46:12
en de Natura-gebieden die hierbuiten vallen
in relatie tot tijd en middelen?

857 00:52:47:23 00:52:51:23
In die prioritaire gebieden
gaan we als Rijk...

858 00:52:52:01 00:52:54:16
extra, samen met de medeoverheden,
aan de slag...

859 00:52:54:19 00:53:02:18
om de vaak meervoudige opgaven
die daar gelden met elkaar te adresseren.

860 00:53:02:21 00:53:07:04
En zonering zal een belangrijk onderdeel
van die opgaven zijn...

861 00:53:07:07 00:53:09:13
maar die prioritaire gebieden
zijn nadrukkelijk breder.

862 00:53:09:16 00:53:12:13
Dus we hebben natuurlijk net al
het voorbeeld van de Veluwe genoemd...

863 00:53:12:16 00:53:15:22
waar Rijk, provincie, gemeenten
en waterschappen...

864 00:53:16:00 00:53:17:19
samenwerken aan de Aanpak Veluwe.

865 00:53:17:22 00:53:20:05
Die kent een breder werkingsgebied...

866 00:53:20:08 00:53:23:23
dan alleen het Natura 2000-gebied
en de zone daaromheen.

867 00:53:24:01 00:53:26:10
Dus dan kijken we ook:
wat is daar aanvullend nog nodig?

868 00:53:26:13 00:53:31:13
Bijvoorbeeld Groene Hart zijn niet alleen
Natura 2000-gebieden en hun zones...

869 00:53:31:16 00:53:33:22
maar ook heel veel veenweidegebied
bijvoorbeeld.

870 00:53:34:00 00:53:36:00
En daar gaat die aanpak
ook nadrukkelijk over.

871 00:53:36:03 00:53:39:06
Dank voor de toevoeging, want Groene
Hart noemde ik in de opsomming niet.

872 00:53:39:09 00:53:41:12
Heel terecht,
die mogen we zeker niet vergeten.

873 00:53:41:15 00:53:45:21
Ik kijk met een schuin oog naar de klok.
We gaan een beetje naar de afronding toe...

874 00:53:45:24 00:53:51:00
maar nog een twee-, drietal vragen,
al naargelang de antwoorden, best panel.

875 00:53:51:03 00:53:53:10
Willem, toch nog een vraag voor jou,
die is wel mooi.

876 00:53:53:13 00:53:57:01
Met systeemherstel wordt gedoeld
op het herstel van het ecologische systeem.

877 00:53:57:04 00:53:59:23
Maar hoe borgen we de landbouw...

878 00:54:00:01 00:54:03:15
als een economisch systeem
ook een toekomstbestendig geheel blijft?

879 00:54:03:18 00:54:07:14
Dat is inderdaad een belangrijke vraag.

880 00:54:10:08 00:54:14:15
Wat we dus voor ons zien,
is dat de landbouw in de zones toegaat...

881 00:54:14:18 00:54:17:08
naar een extensieve vorm van landbouw.

882 00:54:17:11 00:54:22:11
En dat is ook belangrijk
met het generieke pakket...

883 00:54:22:14 00:54:25:22
bijvoorbeeld op de bedrijfsspecifieke
emissienormen.

884 00:54:26:00 00:54:28:14
Daarbij ontwerpen we de normen dusdanig...

885 00:54:28:17 00:54:31:08
dat die zitten
op het maximaal mogelijke wat kan...

886 00:54:31:11 00:54:34:23
met managementmaatregelen en met innovatie.

887 00:54:35:01 00:54:38:09
En op dit moment is er niet
een betere best beschikbare techniek.

888 00:54:38:12 00:54:44:03
Dus als je in de zone een aanvullende
beweging zal moeten maken...

889 00:54:44:06 00:54:48:13
dan is dat ofwel in de vorm van beëindiging
ofwel in de vorm van extensivering.

890 00:54:48:16 00:54:52:01
Daarbij kiest dit kabinet dus inderdaad
voor een extensieve vorm van landbouw.

891 00:54:52:04 00:54:55:05
Dat is een stevige prikkel aan die kant.

892 00:54:55:08 00:54:58:18
En dat is inderdaad de vraag van:
hoe zorgen we voor het verdienmodel...

893 00:54:58:21 00:55:01:04
voor die extensieve vormen van landbouw?

894 00:55:01:07 00:55:05:07
Het kabinet heeft onder meer
in de brief geschetst...

895 00:55:05:10 00:55:08:11
wat het van plan is om te doen
met het Actieplan Biologisch.

896 00:55:08:14 00:55:13:24
Daarbij is in ieder geval de ambitie
dat aan de Rijksoverheidskant...

897 00:55:14:02 00:55:17:22
50% van de inkopen biologisch gaan zijn.

898 00:55:18:00 00:55:24:09
En een belangrijk element is ook
dat er tot 1 april volgend jaar...

899 00:55:24:12 00:55:28:05
wordt ingezet op afspraken,
ook met de ketenpartijen...

900 00:55:28:08 00:55:31:05
om in de hele brede keten
die vraag te laten toenemen.

901 00:55:31:08 00:55:33:14
Maar als dat
tot onvoldoende resultaat leidt...

902 00:55:33:17 00:55:35:11
dan worden ook daar...

903 00:55:36:19 00:55:41:20
iets meer vanuit het Rijk regels opgelegd
om ook echt die vraagcreatie te borgen.

904 00:55:41:23 00:55:46:03
Dat is denk ik één element om vanuit de markt
dat toekomstperspectief te borgen.

905 00:55:46:06 00:55:49:08
Daarnaast zien we eigenlijk
ook verschillende ontwikkelroutes...

906 00:55:49:11 00:55:51:10
voor extensieve bedrijven in de zone.

907 00:55:51:13 00:55:55:11
Er zijn mogelijkheden om in combinatie met
ANB, Agrarisch Natuurbeheer, te gaan werken...

908 00:55:55:14 00:55:59:15
aan een langjarig toekomstperspectief
en een verdienmodel.

909 00:55:59:18 00:56:03:23
En er zijn ook mogelijkheden
voor diversificatie.

910 00:56:04:01 00:56:09:07
Dus denk aan de combinatie van
een agrarisch bedrijf met kinderopvang.

911 00:56:09:10 00:56:13:21
Denk aan een combinatie misschien
van een agrarisch bedrijf met...

912 00:56:13:24 00:56:16:19
ik heb zelf een dochter,
een kinderboerderij.

913 00:56:16:22 00:56:21:12
Dus zo zijn er allerhande mogelijkheden
om dat verdienmodel overeind te houden...

914 00:56:21:15 00:56:24:19
zowel vanuit de markt
als vanuit ondersteuning van de overheid.

915 00:56:24:22 00:56:27:11
En daar wordt ook stevig op ingezet.
-Dank, heel fijn.

916 00:56:27:14 00:56:32:11
Een laatste vraag met het oog op de tijd.
Toch nog even terug naar jou, Carlijn...

917 00:56:32:14 00:56:35:21
als overkoepelend
en nauw bij het pakket betrokken.

918 00:56:35:24 00:56:38:04
Er zijn wat vragen
over Defensie binnengekomen.

919 00:56:38:07 00:56:42:01
Een andere belangrijke post binnen
het kabinet waar we voor aan de lat staan.

920 00:56:42:04 00:56:45:05
Op welk niveau is er
een integrale afweging gemaakt...

921 00:56:45:08 00:56:50:00
gelet op de interactie tussen LVVN-opgave,
Defensie-opgave en ook het budget?

922 00:56:50:03 00:56:51:17
En de subvraag daarbij is:

923 00:56:51:20 00:56:55:18
zou daar vanuit de regio zelf
ook op aangehaakt kunnen worden?

924 00:56:57:07 00:57:01:04
Ik vind het een beetje moeilijk,
de vraag achter de vraag.

925 00:57:03:12 00:57:06:03
Dus ik neem maar even aan
dat de vrager doelt...

926 00:57:06:06 00:57:09:11
op dat Defensie ook
een grote uitbreidingsopgave heeft.

927 00:57:11:00 00:57:15:18
De hele gereedstelling moet stevig omhoog
en heel veel defensielocaties...

928 00:57:15:21 00:57:18:15
zitten juist in de gebieden
die stikstofoverbelast zijn.

929 00:57:18:18 00:57:22:07
Dus heel veel rondom de Veluwe.

930 00:57:22:10 00:57:24:20
Daar voeren we dus ook echt
met Defensie gesprekken over.

931 00:57:24:23 00:57:27:15
Defensie is eigenlijk
een hele goede natuurbeheerder.

932 00:57:28:13 00:57:34:01
En die willen ook echt wel stappen zetten
om die natuur verder te ontwikkelen...

933 00:57:34:04 00:57:42:02
zodat ze ook een bijdrage kunnen leveren
aan het natuurherstel binnen die gebieden.

934 00:57:43:02 00:57:45:22
En we moeten natuurlijk
ook echt wel kijken naar...

935 00:57:46:00 00:57:50:08
dat er bij Defensie heel veel opgaven zijn
die helemaal niet leiden...

936 00:57:50:11 00:57:53:08
tot extra stikstofuitstoot,
of een heel klein beetje, in de bouw.

937 00:57:53:11 00:57:57:08
Maar vliegen boven bepaalde gebieden
heeft natuurlijk wel degelijk effect.

938 00:57:57:11 00:58:02:12
Dus dat wordt ook zeker wel meegenomen
in de afweging wat waar kan.

939 00:58:02:15 00:58:06:03
En zou een regio daar ook zelf op kunnen
aanhaken of initiatieven kunnen nemen?

940 00:58:06:06 00:58:10:22
Of is dat wel iets wat eerst
interdepartementaal moet worden bekeken?

941 00:58:14:17 00:58:21:02
Defensie heeft met
de Wet op de gereedstelling en het NPRD...

942 00:58:21:05 00:58:23:13
Ik moet heel even nadenken
over de afkorting.

943 00:58:23:16 00:58:27:04
Weet ik ook niet uit mijn hoofd.
Daar komen we op terug, komt goed.

944 00:58:29:03 00:58:31:13
Defensie heeft een best wel
heel groot plan uitgerold...

945 00:58:31:16 00:58:33:18
waar ze ruimtelijk wat gaan doen...

946 00:58:33:21 00:58:39:03
en daar zijn ze nauw in contact,
ook met de medeoverheden.

947 00:58:39:06 00:58:41:21
Helder.
Dank je wel voor het antwoord.

948 00:58:41:24 00:58:44:10
We zijn aan het eind gekomen
van dit webinar.

949 00:58:44:13 00:58:46:02
Ik zie dat de klok 12.00u slaat.

950 00:58:46:05 00:58:51:05
Alle alarmen in Nederland zijn deze eerste
maandag van de maand nu ook aan het afgaan.

951 00:58:51:08 00:58:55:01
Aan de vele vragen die jullie hebben gesteld,
constateren we met het panel...

952 00:58:55:04 00:58:57:10
dat het een onderwerp is wat enorm leeft...

953 00:58:57:13 00:59:00:24
en dat we als medeoverheden
elkaar moeten blijven opzoeken.

954 00:59:01:02 00:59:04:13
Daar zijn we bij LVVN intern
de eerste stappen voor aan het zetten...

955 00:59:04:16 00:59:08:10
die al een aantal keer zijn gememoreerd
over de regiosessies...

956 00:59:08:13 00:59:13:06
die vanaf september zullen plaatsvinden,
in Noord, in Oost, Zuid en West.

957 00:59:13:09 00:59:16:09
Er komen ook sessies
met maatschappelijke partners...

958 00:59:16:12 00:59:18:05
en mogelijk ook, Ward zei het al...

959 00:59:18:08 00:59:20:14
met de agrarische ondernemers
in contact komen...

960 00:59:20:17 00:59:25:05
dat we daar ook mee in gesprek gaan
op ons niveau om te kijken:

961 00:59:25:08 00:59:29:08
wat leeft er, wat speelt er en hoe kunnen we
daar duidelijkheid verschaffen?

962 00:59:30:10 00:59:36:03
We gaan tijdens die sessies nader
met elkaar in gesprek over de implicaties...

963 00:59:36:06 00:59:39:00
van de beleidsvoornemens
in en voor de regio's.

964 00:59:39:24 00:59:44:12
Dan wil ik allereerst jullie bedanken, panel:
Carlijn, Ward en Willem.

965 00:59:44:15 00:59:47:15
Bedankt voor jullie tijd
en kundige antwoorden.

966 00:59:48:06 00:59:51:10
Beste deelnemers, ik hoop
dat jullie ook door deze antwoorden...

967 00:59:51:13 00:59:53:00
een stuk wijzer zijn geworden.

968 00:59:53:03 00:59:58:14
Weet dat de vragen op
werkplaatsvoorlandbouwennatuur.nl komen.

969 00:59:58:17 01:00:01:15
Het webinar zal er komen.

970 01:00:01:18 01:00:04:06
We gaan daar niet in knippen.
We doen dat alles live.

971 01:00:04:09 01:00:06:14
We zorgen dat het ondertiteld is.

972 01:00:06:17 01:00:10:04
Ik heb doorgekregen van de organisatoren
die achter de werkplaats zitten:

973 01:00:10:07 01:00:12:13
schrijf je vooral ook in
voor de nieuwsbrief...

974 01:00:12:16 01:00:16:00
want dan blijf je op de hoogte van alle
ontwikkelingen in het landelijk gebied.

975 01:00:16:03 01:00:19:21
Dan rest mij niets anders te zeggen
dan jullie te bedanken voor jullie deelname.

976 01:00:19:24 01:00:24:10
Een hele fijne maandag en tot binnenkort.
Dank jullie wel.

Regelingen

Hier vind je praktische informatie over verschillende regelingen. Gebruik handreikingen, stappenplannen en tools om veehouders goed te begeleiden.

Lees verder

Omgevingswet

Lees meer over instrumenten die kunnen helpen om de Omgevingswet in praktijk uit te voeren.

Lees verder

Veranderend grondgebruik

Lees hier meer over praktische informatie en hulpmiddelen voor sturing op grondgebruik.

Lees verder

Gewasbescherming

Hier vind je meer informatie zoals links en documenten over gewasbescherming.

Lees verder

Erftransformatie en multifunctionele landbouw

De transformatie van agrarische erven biedt kansen en vraagt een zorgvuldige aanpak. Lees meer over de ruimtelijke ordening rondom erftransformaties.

Lees verder

Perspectieven agrarisch ondernemers

Lees meer over de verschillende perspectieven en mogelijkheden voor agrariërs, waaronder multifunctionele landbouw.

Lees meer

Veelgestelde vragen

Hier vind je de veelgestelde vragen voor ondersteuning voor gemeenten.

Lees verder

Relevante pagina's & links

Handreiking groenblauwe dooradering

Contact

Gemeenten, omgevingsdiensten en provincies kunnen vragen gericht op de regeling stellen aan RVO via Klantcontact of Lbv@rvo.nl.

Daarnaast kunnen gemeenten en omgevingsdiensten deelnemen aan het maandelijkse Contactpersonenoverleg voor Gemeenten van LVVN. Deze is digitaal via MS teams op iedere vierde woensdag van de maand van 9.00-10.00 uur. Hier delen Gemeenten ervaringen en inhoudelijke consequenties van de regelingen. Geïnteresseerd? Meld je aan voor het contactpersonenoverleg via OndersteuningUAPB@minlnv.nl. Voor overige (inhoudelijke) vragen kunt u ook terecht bij dit mailadres.