Instrumentenkoffer Landelijk Gebied

Bij verpachting of verkoop kan de overheid voorwaarden koppelen aan het gebruik van de grond (bijvoorbeeld een duurzame agrarische bedrijfsvoering of natuurbeheer), eventueel in combinatie met een lagere pacht- of grondprijs. Op deze manier wordt omschakeling naar een duurzame en/of natuurinclusieve bedrijfsvoering gestimuleerd, wat kan bijdragen aan de gewenste ontwikkeling in het gebied.

Door de functie van een perceel grond te wijzigen (bijvoorbeeld met een omgevingsplan, al dan niet in samenhang met de omgevingsverordening, een projectbesluit of besluit kwaliteit leefomgeving) kan bijvoorbeeld de mogelijkheid tot veehouderij op het perceel worden verminderd of verwijderd. Hierdoor daalt doorgaans de waarde van de grond, en wordt de grondeigenaar hiervoor gecompenseerd, bijvoorbeeld met SKNL.

Onteigening is de gedwongen overdracht van het eigendomsrecht van particulieren aan de overheid. onteigening is mogelijk als een bepaalde functie niet in overeenstemming is met de beoogde vorm van ontwikkeling, gebruik of beheer van de fysieke leefomgeving zoals aangegeven in het omgevingsplan, in een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit of door een projectbesluit.

Met het vestigen van een voorkeursrecht krijgt de overheid het recht van eerste koop op een onroerende zaak. Hiermee voorkomt de overheid dat bij geplande ontwikkelingen de grondprijzen worden opgedreven. Of dat particulieren of organisaties grondposities innemen die de ontwikkeling van gebieden belemmeren.

Een provinciale of nationale grondbank is een instrument om de grondmobiliteit in het landelijk gebied te verhogen. Hiertoe verwerft de grondbank gronden (en bedrijven) vooruitlopend op de concretisering van beleidsdoelen in gebiedsplannen. Deze gronden kunnen vervolgens via ruil of verkoop ingezet worden voor het extensiveren, omvormen en verplaatsen van boerenbedrijven, voor natuur of voor waterdoelen.